Erişilebilirlik

Şırnak’ta Ekmek ‘Maden Ocaklarının Ağzında’


“Başka bir iş olsa, ücreti düşük de olsa çalışırım, madende çalışmam.” Bu sözler Şırnak’a 30 km uzaklıktaki maden ocağında günde yaklaşık 12 saat çalışan Şırnaklı bir maden işçisine ait. Patronundan çekindiği için sadece ismini söylüyor. Adı Cahit, 2 yıldan fazla bir süreden bu yana linyit kömür madeninde çalışıyor. Şırnak’ın önemli gelir kaynaklarından olan madenler, dünkü göçükle bir kez daha gündeme geldi. Şırnak’taki Cudi Dağı’nın eteklerinden bulunan 3 No’lu kömür ocağında meydana gelen göçükte 7 işçi yaşamını yitirdi. Bu, kentteki ilk maden kazası değil. Bölgede yasal ya da kaçak işletilen çok sayıda kömür madeni olduğu için sık sık kaza haberleri geliyor.

Cahit de, bu madenlerden birinde çalışıyor. Günde, gidiş-gelişlerle birlikte, yaklaşık 12 saat çalıştıklarını belirten Cahit, Amerika’nın Sesi’ne şunları söyledi: “Yaklaşık ayda 2 bin lira kazanıyoruz. Harcadığımız emek ve aldığımız ücret birbirini karşılamıyor ama mecburuz. Bu iş de olmasa açlıktan ölürüz. Burada çalışmaya mecburuz çünkü başka iş yok. Saat 5.30’da kalkıyoruz, servisle madene geliyoruz. Kahvaltı, hazırlık derken, 7’de çalışmaya başlıyoruz. Akşam da 5.30 olmadan bırakamıyoruz.”

Şırnak Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Osman Geliş, madenciliğin kentin en önemli gelir kaynağı olduğunu söyledi. Amerika’nın Sesi’ne konuşan Geliş, bölgedeki sorunlar nedeniyle yeterince yatırım yapılmadığını belirti. Geliş, “Bunun daha modernize edilerek sağlıklı çalışması için uzun vade gerekir. İstikrar olmayan yerde madencilik uzun vadeli projelendirilemiyor. İşletmeci de, madenci de bu aksaklıkları yaşıyor ama bu iş kazasına sebebiyet versin demek yanlış. Bunun teknik kurumları mahallinde inceleme yapıyorlar, eksik, yanlış gördüğü yerler gözden geçiriliyor. Madencilikten vazgeçme lüksümüz yok. Memleketimizin geçim kaynağı. Şırnak’ın ekonomisine çok ciddi katkısı var. İleride daha fazla katkısı olacaktır. Sıkıntılardan dolayı istenilen düzeyde değil. Daha teknik, daha istikrarlı, uzun vadeli bir ortam olursa ekonominin yüzde 75’ine katkı sağlar. Çok ciddi bir rezerv var. Kazaları minimize etmek için çaba sarf etmemiz lazım. Bu sektörü toplumun refahı için kullanmamız lazım. ‘İş yok’ diye yanlış yapmak da olmaz. Emniyet kemerini takıp yola devam etmemiz lazım” diye konuştu.

Türkiye’deki maden işçilerinin örgütlü olduğu Dev-Maden-Sen Sendikası’nın Genel Başkanı Tayfun Görgün, Şırnak’taki madenlerin riskine dikkat çekti. Amerika’nın Sesi’ne konuşan Görgün, işsizlik oranının yüksek olması hem de denetim olmamasının riski arttırdığını belirterek, “Orada teknoloji geri. Madencilik standartlarını uygulamaktan daha çok, ihaleler verilirken, hükümetle veya devletle yakınlığı uzaklığı gibi kriterlere bakılıyor. Zaten çevrede iş sahası kısıtlı olduğu için kamu makamları bazı şeylere daha gözyumarak yaklaşıyorlar. Denetlenmiyor, ‘orada devlete yakın hükümete yakın kişilere verelim’ şeklinde yaklaşım var. Bu işi yapabilir mi, teknolojisi, sermayesi, iş organizasyonu gibi şeylere bakmak yerine başka kriterlere bakılıyor. ‘Zaten iş yok etrafta insanlar çalışsın ekmek yesin’ diye toleranslı yaklaşım var. Bu iki yaklaşım, zaten çok çetin koşulları olan madenciliği daha tehlikeli, acı sonuçları olan bir hale getiriyor. İşler Allaha emanet gidiyor. Bunun sorumlusu hükümet ve devlettir. Enerji Bakanlığı görevini yerine getirmiyor. Sendikalaşma diye toplumsal denetim olmadığı için sahipsiz” dedi.

Türkiye’nin en zengin linyit yataklarına sahip Şırnak’ta 30’a yakın maden ocağı bulunuyor. Bazıları kaçak olan madenlerde çalışan işçi sayısı binin üstünde. Şırnak’taki madenlerde son üç yılda meydana gelen kazalarda, 15 kişi yaşamını yitirdi. Son kazanın meydana geldiği madenin ruhsatsız olduğu bakanlık tarafından açıklanmıştı. Ancak Diyarbakır’da bir basın toplantısı düzenleyen bir grup sendika temsilcisi madenin ruhsatlı olduğu söyledi. Açıklamayı yapan Maden Mühendisleri Odası Başkanı Doğan Hatun, 2013’te kapatılan madenin 2017’de yeniden ihaleye çıkarıldığını söyledi. Hatun, “Yerel kaynaklardan edinilen bilgilere göre 2013’te ruhsat tarihinin durdurulmasından bu yana maden ocağında çalışmalar kaçak bir şekilde sürekli devam edildiği bilgisine ulaşılmıştır. 2017 ruhsat yenilenmesinden sonra da ocakları kaçak çalıştıranlar işlerine devam edip resmi prosedürler kaçağa uydurulmuştur. Diğer bir deyişle söz konusu ocaklarda bugüne kadar yapılan kömür üretiminin ve oluşan iş kazalarının muhatabı tespit edilemezken, üretilen kömürün yasal yollardan farklı alanlarda kullanılmak üzere ve yetkililerin bilgisi dâhilinde satışa sunulduğu gerçeği orta yerde durmaktadır” diye konuştu.

XS
SM
MD
LG