Erişilebilirlik

Kuzey Irak Referandumunun ‘Bedeli’ Ne Olacak?


Kuzey Irak’taki bağımsızlık referandumuna Türkiye’nin vereceği tepki yarın Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın başkanlığında toplanması planlanan Milli Güvenlik Kurulu (MGK) ve Bakanlar Kurulu toplantısında belirlenecek. Cumartesi günü de Türkiye Büyük Millet Meclisi olağanüstü toplanacak. Cumartesi günkü oturumda Meclis, Irak Kürt Bölgesel Yönetimi’nin (IKBY) bağımsızlık referandumuna karşı ortak bir bildiri üzerinde çalışacak. AK Parti, CHP ve MHP’nin imza atması beklenen bağımsızlık referandumu karşıtı ortak bildiriye HDP’nin katılması beklenmiyor.

MGK imzasıyla yarın yayınlanacak yazılı bildiriyle, Türkiye’nin, Mesut Barzani liderliğindeki Irak Kürt Bölgesel Yönetimi’ne (IKBY) uygulayacağı olası yaptırımlar şekillenecek gibi görünüyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan başta olmak üzere Türkiye adına yapılan açıklamalarla Barzani ve IKBY’den 25 Eylül’deki bağımsızlık referandumu kararını iptal etmesi talep edildi, bu çağrıya uyulmamasının “bedeli” olacağı belirtildi. Ancak iptal çağrılarına olumlu yanıt alınamadı.

Amerika’nın Sesi, bu “bedelin” neler olabileceğini uzmanlara sordu. Uzmanlar, Türkiye’nin olası bir askeri seçenekten önce IKBY’ye ekonomik ambargo uygulayacağı görüşünü paylaşıyor.

Peşmerge gücüne askeri operasyon olur mu?

Genelkurmay Başkanlığı İstihbarat Daire Başkanlığı görevi yapmış olan emekli korgeneral İsmail Hakkı Pekin, bölgeyi yakından tanıyan isimlerden biri. Irak sınırında bugünlerde TSK’nın tatbikat yapmasını “bölgesel mesaj” olarak değerlendiren Pekin, MGK toplantısından “Irak’ın kuzeyine taarruz edilmesi” gibi sert ve ani askeri kararlar çıkmayacağını düşünüyor. Ancak Pekin’e göre Türkiye’nin, Irak’taki gelişmelere nasıl müdahil olacağı konusunda dikkatli davranması ve üzerine detaylı düşünülmüş hedefler belirlemesi gerekiyor.

Pekin, Türkiye’nin yarın MGK toplantısında alacağı kararlarla sadece Barzani’ye değil bölge ülkeleri ve özellikle “bağımsız bir Kürdistan” olmasını istediğini açıklayan İsrail’e karşı da mesaj vereceğini söyledi.

IKBY’nin bağımsızlık girişimine karşı sınırda tatbikat yapılmasını, bölgeye askeri yığınak oluşturulmasını ve Türk uçaklarıyla sınır ötesine PKK’ya yönelik bombalama yapılmasını Türkiye’nin askeri açıdan caydırıcı mesajları olduğunu kaydeden Pekin, Türkiye’nin ciddiyetini askeri tedbirlerini kademe kademe arttırarak Barzani’ye gösterdiğini dile getirdi.

Ancak Pekin, Türkiye’nin askeri tedbirlerden önce daha çok ekonomik yaptırımlar üzerinde durduğu görüşünde. Yarınki MGK’dan Habur Sınır Kapısı’nın kapatılması yönünde karar çıkabileceğine işaret eden Pekin, ayrıca Türkiye’nin Kerkük-Seyhan Boru Hattı’nı kapatma seçeneğini de düşünebileceğini belirtti. Bunun yanı sıra enerji alanında IKBY ile Rusya’nın doğalgaz transferi konusunda kısa süre önce anlaşmaya vardığını ancak bunun Türkiye üzerinden transfer edilmesi planı olduğunu kaydeden Pekin, Türkiye’nin Rusya'yla bundan vazgeçilmesini konuşabileceğini belirtti.

Pekin, Türkiye’nin ekonomik tedbirleriyle IKBY’ye yaptığı yatırımları askıya alırken, diplomatik ambargo kararı da alabileceğini ve Erbil’deki Türk Başkonsolosluğu’nu kapabileceğini de söyledi.

Pekin’e göre, Türkiye’nin olası bir askeri müdahalesine İsrail ve ABD karşı çıkabilir. Bu yüzden de Pekin, Türkiye’nin tek başına Irak’ın kuzeyindeki Peşmerge gücüne doğrudan askeri müdahalesini düşük bir ihtimal olarak değerlendiriyor.

Bölgedeki Türkmenler’le yakın ilişki içinde olan emekli Kurmay Albay Atilla Şimşek de, Cuma günkü MGK toplantısından Irak’a sınır ötesi askeri harekat kararı beklemiyor.

Türkiye’nin askeri harekat kararı alması için öncelikle uluslararası alanda bunun desteğini sağlaması gerektiği düşünen Şimşek, Amerika’nın Sesi’ne yaptığı açıklamada, “Türkiye’nin tek başına hareket etmesi çok riskli. O bölgede yeni bir oluşum istenmiyorsa İran ve Irak'la ortaklaşa şekilde yapılması gerekir. PKK ile ilgili bu girişim denendi ama başarılı olamadı. Türkiye’nin tek başına oraya askeri müdahalesi zor bir olay. Orada her şeyden önce ABD varlığı görünüyor. IKBY’nin bağımsızlık referandumunu desteklemiyormuş gibi gözükmekle birlikte petrol kaynaklarından yararlandıkları için ABD’nin askeri müdahaleyi kabul edeceğini zannetmiyorum” dedi.

Türkiye’nin bölgede istediği takdirde askeri operasyon düzenleme kabiliyetine sahip olduğunu da söyleyen Şimşek, 1980’li yıllardan bugüne TSK’nın terör örgütü PKK’ya karşı mücadelesiyle güçlü askeri operasyonel performansına sahip olduğu görüşünde. Ancak askeri değil öncelikle ekonomik yaptırımlar olacağını kaydeden Şimşek, enerji alışverişinde Türkiye’nin alternatif modellere yöneleceğini ve IKBY’nin petrol ticaretini engellemeye çalışacağını ifade etti.

Askeri operasyon ihtimali nasıl ortaya çıkar?

Emekli Korgeneral Pekin, Türkiye’nin askeri operasyon ihtimalini “Türkmenler, PKK ve olası insan göçü” unsurlarına dayandırabileceğini ve ancak bu koşullarda sınırlı bir askeri müdahale olabileceğini öngörüyor.

Irak’ta bağımsız bir Kürt devleti oluşumunda ısrar edilmesi durumunda etnik ve sonraki yıllarda mezhepsel çatışmalar ortaya çıkacağını belirten Pekin, Türkiye’nin de ABD başta olmak üzere bölgesel aktörlere, “yıllarca devam edecek çatışma” ihtimalini anlatmaya çalıştığını söyledi.

Türkiye’nin ancak İran ve Irak'la birlikte askeri operasyon düzenleme ihtimalini ele alabileceğini de belirten Pekin, ancak bu şekilde Bağdat hükümetinin çağrısıyla örneğin sınır ötesi müdahaleyi düşünebileceğini anlattı.

Kerkük’ün Türkiye’ye 400 kilometre uzaklıkta olduğunu anımsatan Pekin, bu bakımdan Türkiye’nin Türkmenler’i korumak amacıyla Kerkük’e gitmeyeceğini ama sınırına Irak’a doğru güvenli bölge oluşturmak üzere askeri müdahale yapabileceğini de dile getirdi. Pekin, Türkiye’nin referandum sonrasında veya sonrasında olası çatışmalar nedeniyle yaşanacak insan göçü gerekçesiyle de askeri müdahalede bulunabileceğini de belirtti.

Türkiye’nin yine terör örgütü PKK’nın faaliyetleri nedeniyle havadan düzenlediği askeri operasyonları arttırabileceğini kaydeden Pekin, Türkiye’nin kendi ulusal güvenliğini korumak gerekçesiyle PKK’yı hedefleyen şekilde Irak’ın kuzeyine askeri müdahalelerde bulunabileceğini ifade etti.

Emekli Kurmay Albay Şimşek de, Irak içerisinde çatışmalar olabileceğini de belirterek, “Türkmenler kendilerini müdafaa edebilecek güce sahip. Türkmen aşiretleri de silahlı güçlere sahip” görüşünü aktardı. Irak’ta çatışma olması halinde Türkiye’nin, Türkmenler’e askeri destek verebileceğini kaydeden Şimşek, yine Ankara’nın askeri seçenekler konusunda öncelikle Irak ve İran hükümetleriyle ortaklaşa hareket etmesi gerektiğini vurguladı.

XS
SM
MD
LG