Erişilebilirlik

IAEA'dan İran’a Tam İşbirliği Uyarısı


Uluslararası Atom Enerjisi Dairesi Başkanı Rafael Grossi

İran’ın 2015 yılında imzalanan uluslararası nükleer anlaşmaya bağlılığını denetleyen BM Uluslararası Atom Enerjisi Dairesi (IAEA) üç nükleer tesisteki geçmiş faaliyetlerini bildirmediği ve BM denetçilerinin bunlardan ikisine girmesine izin vermediği için Tahran’ı uyardı.

IAEA, İran’ın nükleer faaliyetleriyle ilgili yayınladığı düzenli raporlara ek olarak yayınladığı olağanüstü raporda İran’ın kurumla tam işbirliğini azalttığını kaydetti.

Düzenli yayınlanan son rapor İran’ın düşük düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stoğunun Kasım ayından bu yana neredeyse üçe katlanarak 1 tondan fazla miktara çıktığını ortaya koymuştu. Başkan Donald Trump’ın ABD’yi 2015’te Tahran’la yapılan anlaşmadan 2018’de çekerek ekonomik yaptırımları yeniden devreye sokmasının ardından İran nükleer anlaşmanın önemli maddelerini ihlal etmeye başlamıştı.

Yayınlanan ikinci rapordaysa UAEA’nın sorularına yer veriliyor ve İran’ın 2000’lerde aktif olan bazı tesislere denetçilerin alınmasına engel olmasına değiniliyor.

Raporda ‘‘İran UAEA’ya iki lokasyonda giriş izni vermedi, ifşa edilmeyen nükleer materyaller ve nükleer faaliyetler konusunda dairenin sorularına yanıt vermedi’’ ifadesi kullanıldı.

Reuters haber ajansının eline geçen raporda ‘‘IAEA Başkanı İran’a belirtilen lokasyonlara giriş izninin derhal verilmesi de dahil daireyle tam işbirliğine gitmesi çağrısı yapıyor’’ denildi.

IAEA denetçilerinin giremediği bu nükleer tesislerde ne faaliyet yürütüldüğü belirsizliğini koruyor. Daha önce İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu da Tahran’daki başka bir nükleer tesise işaret ederek buranın gizli bir nükleer silah deposu olduğunu öne sürmüştü. UAEA daha sonra burada uranyum izlerine rastlamıştı.

Dairenin İran’la işlenmiş ancak zenginleştirilmemiş bu uranyum kalıntılarının izah edilmesi konusundaki görüşmeleriyse devam ediyor.

Raporda yer alan sorulardan biri bu üç tesisten birinde doğal uranyum kullanılıp-kullanılmadığı.

UAEA 2019’un Temmuz ayı başında ve devamında diğer iki tesisten birinde ise tesisin bir bölümünün temizlenmesi faaliyetlerini gözlemledi

‘‘Temizlemek’’ terimi nükleer malzeme kalıntılarını yok etmek için yapılan çalışmalar için kullanılıyor.

Raporla ilgili Reuters’a konuşan bazı diplomatlar raporda kurumun değindiği tesislerin İsrail’in İran’ın eski nükleer faaliyetleriyle ilgili topladığı ve ‘‘atom arşivi’’ adını verdiği verilerde yer alan tesisler olduğunu kaydetti.

İkinci raporda UAEA, İran’ın eski faaliyetleriyle ilgili iddiaların hiçbirini tanımayacağı ve kendisini bu iddialara yanıt vermekle yükümlü görmediği şeklinde kurumu bilgilendirdiğini de aktardı.

XS
SM
MD
LG