Erişilebilirlik

Diyarbakır’ın Son Tütüncüleri Endişeli


Diyarbakır’da birçok kişinin rağbet ettiği kıyılmış tütün, binlerce ailenin de geçim kaynağı. Ektikleri tütünleri satamayan aileler, makinalarla kıyarak, kendi imkanlarıyla satıyor. Ancak vergi ve yasak söylentileri, aileleri endişelendiriyor.

Kentin varoşlarında dar bir sokak, tütün kokusundan geçilmiyor. Sokakta bulunan eski bir ev tütün imalathanesi olarak kullanılıyor. Bu ev Tekin ailesinin ekmek teknesi. Evin içinde neredeyse her yerde tütün var.

İki odada kadınlar, tarladan toplanan tütün yapraklarını ayıklayarak, kıyma makinasına hazır hale getiriyor. Diğer taraftan ailenin başka bir üyesi yaprakları kıyma makinasına yerleştiriyor. Elektrikli makine, tütün yapraklarını ince ince kıyarak içime hazır hale getiriyor.

Bir kazanda ısıtılarak nemi alınan tütün, paketlenerek piyasaya sürülmeye hazırlanıyor. Aile yıllardır aynı işi yapıyor. Bazen kendi tarlalarında ektikleri tütünleri işleyip satıyor. Bazen de başkalarını getirdiği tütünleri satın alıp işliyor. Aile daha önce tütünlerini TEKEL’e satıyordu. Ancak yapılan yasal değişikliklerden sonra TEKEL tütün almamaya başladı.

Yaklaşık 50 yıldır tütün işiyle uğraşan Ferit Tekin, özel sektöre satamadıkları tütünleri kendilerinin piyasaya sürdüğünü söyledi. Amerika’nın Sesi’ne konuşan Tekin, “Yaşım 56, 50 yıldır bu tütün işinin içindeyim. Eskiden Tekel alıyordu, onlara satıyorduk ama artık tekel almıyor. ‘Özel firmalara satın’ diyorlar. Şimdi getirip kendimiz satıyoruz. Özel şirket gelirse veriyoruz ama onlar da gelmiyor. Çocuklarımızın ekmek parasını çıkarmaya çalışıyoruz. Özel şirket bazen geliyor, bazen gelmiyor, perişan ediyor bizi. Mecburen insanlar getirip burada biçip, satıyor. Kendi imkanlarıyla satıyor. Her ev kendi imkanlarıyla satıyor. Bu evde getirip mengeneyle kıyıp, satıyoruz. Kilo başına 1 lira ya da 75 kuruş kazanıyor. Bazıları fındık toplayama gidiyor, bazıları tütün toplamaya gidiyor. Dışarı gitmemek için tütünle meşgul oluyoruz. Diyarbakır’da 20 bine yakın kişi ekmek yiyor. Bizim köylerde sadece tütün kaldı. Hayvancılık bitti zaten, başka bir şey kalmadı. Yaşayana kadar sürdüreceğiz başka bir iş bilmiyoruz. Bu bizim mesleğimiz. Ekmeye, getirmeye bir şey demiyorlar ama diyorlar özel şirkete satın. Satamadığımızı böyle satıyoruz ”dedi.

Hükümetin getirmeyi planladığı yeni vergi ve yasaklardan endişe duyan Tekin, “Yasaklanacağını duyduk, kabul etmiyoruz. Eğer bunu da yasaklarsa zaten bizi öldürürler. Hepimizi öldürsün daha iyi. Ekmeğimiz kesilir o zaman” diye konuştu.

Tütüne kaçak denilmesinin nedeni, eskiden vergilendirilmeden satılmasından kaynaklanıyor. Ancak adı kaçak olsa da, satışı serbest. Ancak bir süre önce hükümet yeni bir yasa tasarısı hazırlayarak bir yandan tütünün doldurulduğu makaronun (filtreli boş sigara tüpü) kolisine 1.100 lira Özel Tüketim Vergisi getirirken, diğer yandan da kaçak tütün satışına 6 yıla kadar hapis ve yüklü para cezaları getirmeyi planlıyor. Bu tasarı yasalaşırsa, tütün gerçekten kaçak olacak.

XS
SM
MD
LG