Erişilebilirlik

Diyarbakır’da ‘Nükleer Madde’ Operasyonu


Diyarbakır’da jandarma ekiplerinin düzenlediği operasyonda, dünyanın en tehlikeli nükleer metallerinden ‘kaliforniyum’ olduğundan şüphelenilen bir madde ele geçirildi. Güvenlik güçleri, bulunan 7 gramlık maddenin gerçekten nükleer reaktörlerde kullanılan kaliforniyum ya da radyoaktif olup olmadığını araştırırken, uzmanlar bu kadar büyük miktarın bir arada olma ihtimalini zayıf buluyor.

Jandarma birimlerine ulaşan bir istihbaratta, Kayapınar ilçesinde bir kişinin 7 gram ‘kaliforniyum’ ve 1000 tarihi sikkeyi satmak için alıcı aradığı belirtildi. Şahsı takibe alan jandarma ekipleri, operasyon kararı aldı.

Şahıs, elindeki maddeleri satmaya çalışırken suçüstünde yakalandı. Şüphelinin evinde ve arabasında yapılan aramada 7 gram kaliforniyum olduğu iddia edilen madde, Roma ve Bizans dönemine ait olduğu tahmin edilen 1167 adet bronz, 10 adet gümüş sikke, 3 adet yüzük, 15 adet obje olmak üzere toplam 1195 tarihi eser ele geçirildi. Olayla ilgili üç kişi gözaltına alındı. Tarihi eserler korumaya alınırken, kaliforniyumun incelenmesi için AFAD ve Türkiye Atom Enerjisi Kurumu’ndan yardım istendi.

Kaliforniyum doğada serbest halde bulunan bir madde değil. Radyoaktif metalik bir kimyasal element olan kaliforniyum, yüksek atom ağırlığına sahip elementler içinde, aynştaynyumun ardından çıplak gözle görülebilecek miktarı üretilebilen ikinci element. Element, ilk kez 1950 yılında Kaliforniya Üniversitesi’nde üretildiği için bu ismi aldı. Dünyadaki en pahalı ikinci madde olan kaliforniyumun izotoplarına göre Cf-249’un mikrogramı 160 dolar, Cf-252’nin mikrogramı 60 dolar değerinde. Gram üzerinden satılması durumunda bu fiyatın bir milyonla çarpılması gerekiyor, yani bir gram Cf-252’nin fiyatı 60 milyon doları buluyor.

Kaliforniyum pratik uygulaması olan birkaç uranyum ötesi elementten biri. Bu uygulamaların çoğunda belli başlı kaliforniyum izotoplarının nötron yayma özelliğinden faydalanılıyor. Örneğin nükleer reaktörlerin başlatılmasında kaliforniyum kullanılabiliyor. Ayrıca nötron saçılması ve nötron spektroskopisiyle madde araştırmalarında da nötron kaynağı olabiliyor. Kaliforniyum sadece ABD’nin Tennessee eyaletindeki Oak Ridge Ulusal Laboratuvarı ve Rusya’daki Atom Reaktörleri Araştırma Enstitüsü’nde üretiliyor

Peki Diyarbakır’da ele geçen madde gerçekten kaliforniyum mu? Dicle Üniversitesi Fen ve Edebiyat Fakültesi öğretim görevlisi iken geçen yıl emekli olan Prof. Dr. Bahattin Gümgüm’e göre bu zayıf bir ihtimal. Gümgüm ele geçen maddenin kesin olarak kaliforniyum olup olmadığının belirlenmesi gerektiğini söyledi. VOA Türkçe’nin sorularını yanıtlayan Prof. Gümgüm, “Ben bunun kaliforniyum olduğuna ihtimal vermiyorum. Sentetik ve çok pahalı bir madde. 7 gram çok büyük bir miktar, mikro gramlarla elde ediliyor. 7 gramının bir arada olması mümkün değil. İleri nükleer faaliyetlerde kullanılabilir. O da buralarda olmaz. Ortadoğu’da işe yaramaz. Burada bulunmasının mantığı yok” dedi.

Kaliforniyumun özel hallerde beyin kanseri tedavisinde kullanıldığına dikkat çeken Gümgüm, bu maddenin nükleer çalışmalarda kullanılacak kadar ucuz olmadığını vurguladı.

XS
SM
MD
LG