Erişilebilirlik

Beyaz Saray'dan Referandum Yorumu


Irak Kürt Bölgesel Yönetimi’nin tartışmalı bağımsızlık referandumunda sandıklar kapandı. Sonuçların yarın açıklanması bekleniyor. Beyaz Saray'dan "birleşik bir Irak görmeyi umdukları" açıklaması geldi.

  • Irak Kürt Bölgesel Yönetimi (IKBY) bağımsızlık referandumu için sandık başına gitti.
  • 5 milyonun üzerinde seçmenin oy kullanması için 12 bin noktada sandık kuruldu. IKBY dışında olanlar ise elektronik oylama uygulaması ile referanduma katıldı.
  • Kürtçe, Türkçe, Arapça hazırlanan oy pusulalarında “Irak’ın bir parçası olarak mı kalmak istiyorsunuz yoksa bağımsız bir devlet mi olmak” sorusu yer aldı.
  • Oy verme işlemleri IKBY sınırları içindeki Erbil, Süleymaniye, Duhok kentlerinin yanı sıra statüsü tartışmalı bölgeler olan Kerkük’te ve Musul’un bazı kasabalarında da yapıldı.
  • Referandum kesin sonuçlarının 48 saat içinde açıklanacağı duyuruldu.
  • Dünya basınının yoğun ilgi gösterdiği referandum süreci için uluslararası ve bölgenin önde gelen basın kuruluşları aynı anda birkaç ekip gönderdi.
  • 130’un üzerinde gözlemci heyet oy verme sürecini Erbil, Süleymaniye, Duhok ve Kerkük gibi kentlerinde yerinde takip etti.
  • Güvenlik önlemlerinin yoğunlaştığı göze çarparken IŞİD tehlikesi veya iç gerginlik riski olan bölgelerde daha geniş güvenlik önlemleri alındığı belirtiliyor.
  • Oy verme işlemlerinin başlamasının ardından sokaklarda konvoylar ve kutlama yapanlar dikkat çekti.
  • “Referanduma-bağımsızlığa evet” ifadelerinin Türkçe dahil birkaç dahil yazılı olduğu afişler, propaganda materyalleri ve bayraklarla süslenen sokaklarda referandum günü de çok sayıda dükkan ve işportacı bayrak, tişört, flama, şal satmaya devam etti.
  • Oy verme işlemlerinin bitmesinin ardından Erbil’in büyük meydanlarında kurulan platformlarda canlı müzik yayınları yapıldı. Havai fişek gösterilerinin de yapıldığı gece boyunca bazı noktalardaki kutlamalara siyasetçiler de katıldı.
  • Erbil, Süleymaniye ve Duhok’ta referandumun genel olarak sakin ve olaysız geçtiği belirtilirken Kerkük’te gerginlik riskinin yüksek olduğu öne sürülüyor.

Iraklı Kürtler'in çoğunlukla “bağımsızlığa evet” demesi beklenen referendumun, yasal olarak bağlayıcılığı yok. Sonuçların ardından hemen bir bağımsız Kürt devletinin kurulması da söz konusu değil.

IKBY liderlerinin de dile getirdiği üzere Iraklı Kürtler bundan sonra Bağdat yönetimiyle barışçı şekilde Irak’tan ayrılmayı görüşmek istiyor. Ancak merkezi Irak yönetimi ve bölge ülkeleriyle yeni ihtilaflar kapıda görünüyor.

Referandum süreci barış içinde tamamlansa da önümüzdeki günlerde Kürtler bağımsızlık için ısrar ettikçe, bölgede gerilim tırmanabilir.

Referandum kararını başından beri reddeden Bağdat’tan gelen açıklamalar sert. Başbakan Haydar El Ebadi, ülkenin bütünlüğünü korumak için adımlar atılabileceği uyarısı yaptı. Türkiye ve İran, Irak’ın Kürt bölgesi sınırında tatbikat düzenliyor.

Peki bundan sonra neler olabilir?

Kürt yetkililer “evet” oyunun Bağdat’a görmezden gelemeyeceği bir mesaj ileteceği görüşünde. Bu da barışçı bir ayrılık için müzakerelerin önünü açabilir. Bağdat ise tam tersine referandumun tarafları birbirinden daha da uzaklaştırdığını ve çözümü zorlaştırdığını savunuyor.

Taraflar arasındaki ana sorun petrol yatakları. Petrol zengini Kerkük gibi bazı bölgeler, özerk bölge içinde yer almasa da Kürt güçlerince kontrol ediliyor. Bölgesel Kürt yönetiminin Bağdat’ın itirazlarına rağmen Türk boru hattı üzerinden petrol ihraç etmesi ve petrol gelirlerinin paylaşılmasıyla ilgili anlaşmazlık da sürüyor.

Ancak yakın zamanda anlaşmazlıkta gerilim tırmanışa geçti. Taraflar, çıkarlarını korumak için askeri kuvvete başvurma tehdidinde bulundu. Kerkük Valisi, referandum sonrası gece sokağa çıkma yasağı ilan etti.

Türkiye’nin elinde de askeri seçenek ötesinde Iraklı Kürtler'e karşı petrol boru hattı kartı var. Kürt bölgesi petrol ihracatını Türkiye üzerinden yapıyor, üstelik Türkiye IKBY’nin en önemli ticaret ortağı. Cumhurbaşkanı Erdoğan da “Vana bizde. Kapattığımız anda o iş de bitti” diyerek bu kartı oynuyor.

Irak ve Kürt güçleri 9 ay süren bir operasyonla IŞİD’i Musul’dan çıkarmayı başardı. Bu nedenle Irak’ın ve Kürtler'in IŞİD’le mücadele yerine birbirine cephe alması, ABD’nin tercih ettiği bir durum değil. Zira IŞİD, siyasi boşluklardan yararlanarak bölgede yeniden güçlenebilir.

Beyaz Saray Sözcüsü Sarah Sanders da, bugünkü günlük basın brifinginde referandumun sorulması üzerine, “IŞİD’i yok etmek ve İran’a karşı koymak için birleşik bir Irak görmeyi umut ediyoruz” dedi.

IKBY Başkanı Mesud Barzani'yse, referandum sonrası IŞİD’le mücadelede Bağdat'la işbirliğinin süreceği konusunda ısrarlı.

Irak Başbakanı El Ebadi, 2014’te göreve geldiğinde ülkeyi birleştirme sözü vermişti. Kürtler'in bağımsızlık ısrarının, gelecek yılki genel seçimler öncesi El Ebadi’yi zayıflatması olası görünüyor.

Referandum sonucunun, iktidarda gözü olduğuna inanılan eski Başbakan Nuri el Maliki gibi sert siyasetçileri güçlendireceği de belirtiliyor. Şii olan El Maliki, El Ebadi’den de sert bir çıkış yaparak referandumun “savaş ilanı” olduğunu savunmuştu. İran destekli Şii milislerin de güçlenmesinden endişe ediliyor.

Iraklı Kürtler'in bir bölümü, bağımsızlığı desteklese de referandumun 2015’te görev süresi dolan Mesud Barzani’nin iktidarda kalmak için bir manevrası olduğunu savunuyor. Referanduma karşı çıkan milletvekilleri, iki yıldan sonra ilk defa toplanan IKBY Meclisi’ndeki oturumu boykot etmişti.

Barzani bu referandumla siyasi rakiplerine karşı elini güçlendirse de, bölgede çıkacak bir krizin de baş sorumlusu olarak anılma riskiyle karşı karşıya.

XS
SM
MD
LG