Erişilebilirlik

ABD’de Salgınla Başlayan Kavram: ‘Karen’ ile Yüzleşmek


San Francisco'da yaşayan James Juanillo, tanımadığı iki kişi tarafından özel mülke zarar vermekle suçlandığında hemen cep telefonunu çıkarıp bu iki kişiyle arasında geçen tartışmayı video kaydına almaya başlamış. Juanillo'nun kaydettiği video, sosyal medyada 23 milyon kez izlenmiş.

50 yaşındaki Filipin asıllı Amerikalı Juanillo, "İki yabancıyla aramda geçen tartışmayı kaydetme amacım, bundan çok izlenecek bir video çıkacağını düşünmem değil, masum olduğumu kanıtlamam gerekeceğine olan inancımdı" diyor.

Haksızlığa uğradığını düşünenler cep telefonunun kayıt tuşuna basıyor

Video kaydında, adının Lisa Alexander olduğu anlaşılan beyaz bir kadın ve yanındaki erkek, San Francisco'nun lüks semtlerinden Pacific Heights'ta eşi ve birkaç arkadaşıyla beraber yaşadığı evin sokağa bakan bahçe duvarına tebeşirle "Black Lives Matter" "Siyahların Hayatı Önemlidir" yazan Juanillo'nun söz konusu evde yaşayıp yaşamadığını sorguluyor. Beyaz çift, Juanillo'nun bahçe duvarına yazı yazdığı evde yaşamadığını bildiklerini iddia ediyor ve Juanillo'ya, yasadışı eylemde bulunduğunu suçlaması yöneltiyor.

Videoda Juanillo'nunsa çiftin yönelttiği soruları yanıtlamayı sakince reddettiği duyuluyor. Ancak Juanillo, bir yandan da beyaz kadının kendisi gibi beyaz olmayan bir kişinin böyle lüks ve varlıklı bir mahalleye ait olamayacağı imalarına karşılık veriyor.

Juanillo, "Benim başıma gelen; nezaket dolu, sıradan, her yerde karşılaşılabilecek, kabul gören bir ırkçılık türüydü. Bana adeta bir hediye paketinde kibarca sunulan, beyaz üstünlüğünü ve egemenliğini kabul etmemi şart koşan bir tür ırkçılıktı. Bu insanların varsayımı şu: her ne şart altında olursa olsun rastgele karşılarına çıkan ve beyaz olmayan bir kişiye her türlü soruyu sorup yanıtı almaya hakları olduğunu düşünüyorlar" diyor.

Peki 'Karen' neyi temsil ediyor?

Kendisini başkaları karşısında ırksal olarak üstün ve imtiyazlı gören, bu nedenle isteklerinin yerine getirilmesini talep eden, bu talep karşılanmadığı takdirdeyse hırçınlaşan kadınlar, Amerika'da son dönemde bir kadın adı olan 'Karen' ile özdeşleştiriliyor. Video kaydında adının Lisa Alexander olduğu anlaşılan kadın, artık bir sıfat haline gelen 'Karen' tiplemesiyle tanımlanabilecek tavırlar sergiliyor.

'Karen' tiplemesinin ne zaman ortaya çıktığı bilinmiyor. Kimileri, tiplemenin 2004 yapımı "Mean Girls" filmindeki bir karakterden, kimileriyse adı Karen olan, hiç kimsenin sevmediği bir kızla ilgili bir komedi skeciyle tanınan Amerikalı komedyan Dane Cook'tan geldiğini söylüyor.

İnternet fenomenlerini arşivleyen internet sitesi Know Your Meme'in editörlerinden Matt Schimkowitz, kökeni nereye dayanırsa dayansın, 'Karen' tiplemesinin evrimleştiği görüşünde.

Matt Schimkowitz, "Son bir yıl içinde bu tipleme ve tanımlama daha ciddi bir anlam kazandı. Beyazların, genellikle de beyaz kadınların kendi işinde gücünde olan, kimseye karışmadan kendi yaşantısına devam eden siyahlardan ya da diğer azınlıklardan rahatsızlık duyarak polis çağırdıklarını gösteren video kayıtları, bir trend haline geldi" diyor.

İlk olarak Central Park’ta yaşanan olayla gündeme geldi

Matt Schimkowitz'ye göre 'Karen' tiplemesindeki dönüm noktası, Mayıs ayında, New York'taki ünlü Central Park'ta tasmasız köpek gezdiren genç bir beyaz kadınla parkta kuş gözlemciliği yapan siyah bir erkek arasında geçen ve kuş gözlemcisinin video kaydına aldığı görüntülerdeki yüzleşmeyle birlikte yaşandı. Video kaydına göre Harvard Üniversitesi mezunu 57 yaşındaki kuş gözlemcisi ve editör Christian Cooper, köpeğini tasmasız gezdiren Amy Cooper'a yerel yönetmelik gereği tasma kullanmak zorunda olduğunu söylüyor ve köpeğine tasma takmasını istiyor. Bunun üzerine beyaz genç kadın polisi arayacağı ve "Siyah bir erkek canıma kastediyor" diyeceği tehdidinde bulunuyor.

'Karen' tiplemesinin tam olarak nasıl bir kadını tanımladığı ise zaman içinde değişiyor. Corona virüsü salgınının aylardır gündemi meşgul etmesiyle birlikte, salgının bir aldatmaca olduğunu düşünen, maske takmayı reddeden ve maske takanların üzerine kasten öksürerek tükürük saçmaya çalışan beyaz kadınlar için de sık sık 'Karen' tiplemesi kullanılıyor. Bu kadınlar, mağaza çalışanları tarafından maske takmak zorunda oldukları konusunda uyarıldıklarında "hır çıkarıyor," öfke nöbetleri geçiriyor. İstediğini yapamadığı ya da istediği yapılmadığı zaman öfkelenen, başkalarına tehditler yağdıran beyaz kadın tiplemesi 'Karen'ın erkekler için bir benzeriyse çıkmadı.

Matt Schimkowitz, bu nedenle 'Karen' tiplemesinin yaptığı cinsiyetçi çağrışımların ve bu tiplemenin bir çifte standart olarak neden kullandığının tartışmaya açıldığı görüşünde.

“ 'Karen' tanımlaması kullanılmaya devam edecek”

Schimkowski'ye göre 'Karen' tiplemesi artık toplumda o kadar yüksek bir doygunluk seviyesine ulaştı ki insanlar, artık bu tiplemeye atıfta bulunmayı bırakacak. Ancak 'Karen' kelimesine yüklenen anlam bir yandan da Amerikan kültürünün içine o kadar derin işledi ki kelime, bundan sonra da kullanılmaya devam edecek.

"Kelimenin anlamı son derece net bir duruma işaret ediyor ve herkes kelimenin anlamını biliyor. Bu nedenle kullanımı sürecek çünkü hele de şu anda her şeyden önce kısa ve öz olana değer veren bir toplum için 'Karen,' bazı durumları tanımlamanın güzel bir kestirme yolu" diyen Schimkowsky, "Tıpkı gülümseyen surat emojisi gibi 'Karen' da kalıcı olacak çünkü artık uzun içeriklere yer yok" şeklinde konuşuyor.

San Francisco'da Filipin asıllı James Juanillo'yla ilgili yapılan çağrıya yanıt veren polis, uzun zamandır Pacific Heights semtinde yaşayan Juanillo'yu hemen tanıyınca mesele kendiliğinden çözüme kavuşmuş. Lisa Alexander ve yanındaki kişiyse Juanillo'nun kaydettiği videonun sosyal medyada hızla yayılması üzerine kamuoyuna bir özür mesajı yayınlamış. Juanillo, bir 'Karen' ile yaşadığı bu anı kayıt altına aldığı video görüntüsünü, herkesin gündelik, sıradan ırkçılıkla karşılaşmanın neye benzediğini görmesi için yayınlamaya karar verdiğini söylüyor.

Juanillo, "Irkçılık, sadece Amerika'nın sokaklarında öldürülmek değildir. Bazen sadece neden ya da nerede var olduğunuzun sorgulanmasıdır. Birileri polisi, yani silahlı adamları, kendilerine ait olmayan bir özel mülk üzerine tebeşir sanatı yapılması gibi son derece masum eylemler için çağırabilir. Sizden kendilerine yönelik bir tehdit gelmeyeceğini bilseler bile yine de hayatınızı bu kumar için ortaya koymaktan kaçınmayacaklardır" diyor.

'Karen' tiplemesi ve bu tiplemenin tüm özelliklerini sergileyen insanlar var olmaya devam edecek olsa da Juanillo gibi daha önce kendini savunmasız ve çaresiz hissedenlerin artık güçlü bir silahı var.

"İçinde yaşadığımız dünya, artık birinin sözünün bir başkasının sözüne karşı kullanıldığı ya da üstün olduğu dünya değil. Artık teknolojinin büyük bir eşitleyici ve dengeleyici olduğu bir dünyada yaşıyoruz" şeklinde konuşan Juanillo, herkesin gerçeği kayıt altına alma becerisine ve bunu sağlayacak teknolojiye sahip olduğunu, adaletin görsel olarak da haklının yanında yer alacağını vurguluyor.

XS
SM
MD
LG