Erişilebilirlik

Tuzhurmatu: Yerel Çatışma mı, Mezhep Kavgası mı?


IŞID’in işgal girişiminde bulunduğu Irak’ın Tuzhurmatu Kasabasında tansiyon düşmüyor. Aylardır gergin olan kasaba, bir süre önce çatışmalara sahne oldu. Şii milis örgütü Heşdi Şabi ile Kürt yönetimine bağlı peşmerge güçleri arasındaki çatışmada ölen ve yaralananlar oldu. Lokal bir çatışma gibi görünse de perde arkasında Şii-Sünni güç savaşı olduğu görülüyor.

Irak’ın Kerkük Vilayetinin Güneydoğu’sundaki Tuzhurmatu kasabasından, 23 Nisan gecesi silah sesleri yükseldi. İddiaya göre, Şii Heşdi Şabi milis grubuna mensup bir kişi, ilçenin tanınan isimlerinden Goran Gewher’in evine el bombası attı. Kürt asıllı Gewher’in korumalarının karşılık vermesi üzerine çatışmalar başladı. Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi, ilçeye takviye güç gönderdi. İlçede 3 gün süren çatışmalar tarafların anlaşmasının ardından sona erdi. Çatışmalarda Kürt güçlerinden 6, Heşdi Şaabi milisleri 30’u aşkın kişi öldü. Varılan anlaşma uyarınca taraflar ilçedeki güçlerini çekme kararı aldı.

Sünni ve Şii inancına mensup Kürt, Arap ve Türkmenlerin birlikte yaşadığı Tuzhurmatu’nun nüfusu yaklaşık 60 bin. Hem Kürt yönteminin hem merkezi hükümetin üzerinde hak iddia ettiği ve statülerinin nüfus sayımı ve referandumla belirlenmesi kararlaştırılan ihtilaflı bölgeler arasında. IŞİD’nin 2014 yılında Tuzhurmatu yakınlarına kadar gelmesi üzerine Kürt güçlerini hareket geçerek, ilçenin kontrolünü ele aldı. Kürtlerin ardından Şii milis gücü Haşdi Şabi de bölgeye geldi. İki gücün karşılaşması bölgede tansiyonu yükseltti.

Peki Haşdi Şabi kimdir? Irak Şiileri için en yetkili fetva makamında olan Ayetullah Ali Sistani’nin, IŞİD'e karşı verdiği savaş fetvasından sonra Irak'ın güneyindeki Şii aşiretler, Haşdi Şabi adıyla bir milis gücü oluşturdu. Şimdi bu güç Tuzhurmato’da ve ilçeyi kontrol etmek istiyor. İlçede bulunan silahlı güçlerin bir tarafı Şii Arap Haşdi Şabi, diğer tarafı ise Sünni Kürt peşmergeleri. Gerilim Kasım ayında çatışmaya dönüştü. Ölenlerin olduğu çatışma sağlanan ateşkes ve anlaşmayla sona erdi. Ateşkesi İran’ın sağladığı iddia edildi. Bu iddia Tuzhurmatu’daki son çatışmaların da perde arkasına ışık tutuyor. Heşdi Şabi her ne kadar Şii aşiretler tarafından kurulsa da, arka planında İran’ın olduğuna kuşku duyulmuyor. Tuzhurmatu’da yaşanan olaylar da, yerel gibi görünse de, yüz yıllardır süren Şii-Sünni çatışmasının yansıması.

Modern Kürt tarihi profesörü Cabbar Kadir de bu görüşe katılıyor. Kadir, Süleymaniye, Selahattin, Musul, Amsterdam ve cihan üniversitelerinde akademisyenlik yaptı. IKBY Eski Başbakanlarından Berham Salih’e danışmanlık ta yapan Salih, son çatışmaları Amerika’nın Sesine değerlendirdi. Şii Arapların, Diyala bölgesi ve Kerkük’ün bir kısmını Sünni Arap ve Kürtlerden temizleme projesi olduğuna dikkat çeken Kadir, bu projenin İran için çok önemli olduğunu vurguladı. Kadir, “Bu proje onlar için çok önemlidir çünkü bölge İran sınırı üzerindedir. İran ve Bağdat’ın birlikte etkili olduğu bölgeler, Xanekin, Kelar, Kıfri, Hurmato . Şii bloku dedikleri bölge İran’dan başlıyor Irak’tan geçiyor, oradan Suriye’deki Şii’lere ve Lübnan Hizbullah’ına ulaşıyor. Bağdat’a giden en kestirme yol Diyala’dan geçiyor, Hurmatu Diyala için önemlidir. Ancak asıl mesele Hurmatu değil Kerkük’tür. Hurmatu’da başarı elde ederlerse ve orada kendilerine bir mevzi kazanabilirlerse o zaman Dakuk’a doğru ve Tazehurmatu ya doğru gider. Tazehurmatu’da zaten güçleri bulunuyor. Projeleri bu hat üzerinedir. Bu hatta bazı yerlerde Şii Türkmenler yaşıyor. Proje Şii projesidir. Şii Araplar yapamıyor, Türkmen Şiiler yoluyla yapmaya çalışıyorlar. Tarihi kompleksleri var Türkmenlerin. Şii Türkmenler İran desteğini arkalarına alarak Kürtleri geriletmeyi istiyor” dedi.

Tuzhurmatu’da yaşanan olayların, Ortadoğu’daki Sünni ve Şii cephenin Kürt bölgesindeki yansıması olduğunu savunan Kadir, bölgedeki gerilimin son bulmayacağını düşünüyor. Kadir, “KDP Türkiye ile ilişki ve ittifak içindedir. Öbür yandan YNK İran ile ilişki içindedir. İran komutanlarının orada öldürüldüğü söyleniyor. Evet gönüllü oldukları söylenebilir ama bu İran’ın Kürt bölgesinde ve özellikle tartışmalı bölgeler üzerinde iktidarını arttırmasıdır. (Tuzhurmatu’daki) O anlaşma yürümez. Haşbi Şabi tek bir yapı değil onlarca grup ve militan var. Her grubun kendi lideri var. Her grup kendi liderini dinler, başkasını dinlemez. Kürtlerin temsilcileri, anlaşma yapsa da, kimle konuşacaklarını bilmiyor. Mesela peşmerge güçlerini tek sorumlusu var. onlar karar aldığında tüm peşmerge güçleri bu karara uyuyor. Şabi, ‘konuşurken barıştan bahsediyorlar ama aşağıya verilen emirler sorun çıkarma yönündedir. Benim onların gerçekten, gönülden anlaşma imzalayacaklarına ve uyacaklarına inanmıyorum” diye konuştu.

Ortadoğu ve Kürtler konusunda araştırmalar yapan akademisyen Mehmet Alkış’a göre de, Tuzhurmatu’da yaşanan gerginlikler yerel bir çatışmanın ötesinde anlam taşıyor. Tuzhurmatu’nun Kerkük’ün geleceğinin belirlenmesinde önemli olduğunu belirten Alkış, Haşdi Şabi’nin arkasında İran’ın olduğuna inanıyor. Amerika’nın Sesine konuşan Alkış, “İddiaya göre Kasım Süleymani (İran Devrim Muhafızları Kudüs Kuvvetleri Komutanı) anlaşmadan önce Haşdi Şabi komutanlarıyla bir görüşme yaptı. Bu da gösteriyor ki İran’ın etkisi bu mesele üzerinde vardır. İran siyaseti Kürtlerin lehine değildir. Kürtler Sünni’dir İran Şii siyasetini yürütüyor. Şimdiye kadar bu siyasetin hiçbir avantajı olmamıştır Kürtler için. Geçen yaz bile gördük, başkanlık krizi sırasında İran’ın Kürt partileri üzerinde etkisi vardı. Özellikle Goran üzerinde etkisi oldu. Mesut Barzani’nin devam etmesini istemedi. İran Irak’ta güçlenmesini istemedi. Sorunlu bir ortam olması İran için daha iyidir, İran buna göre siyasetini yürütüyor. Hurmatu savaşı bu siyasetin bir parçasıdır” şeklinde konuştu.

Alkış, bölgede yaşanacak gelişmeler ışığında yeni gerginlikler beklediğini ifade ederek, “Yakında bağımsızlık referandumu yapılacak. İran bunu sabote etmeye çalışıyor. Kürtlerin bölgede güçlenmesini, aktör olmasını istemiyor. İran bu meseleyi sabote edecek, kendini bu işin içine sokacak. Ya Erbil’de ya Süleymaniye’de ya Soran bölgesinde sabote edecek. Belki Tuzhurmatu’da bir şeyler olacak. Yeni çatışmalar olabilir Heşdi Şabi ve Kürtler arasında” dedi.

XS
SM
MD
LG