Erişilebilirlik

Türkiye'de 'İstihbarat Devleti' Tartışması


Türkiye, yargı ile yürütme arasındaki yetki savaşının ardından şimdi de Milli İstihbarat Teşkilatı'nın (MİT) süper yetkilerle donatılmasını tartışıyor

Hükümetin hazırladığı ve AKP Grubu imzasıyla sunduğu yasa teklifine göre, MİT, ABD'nin dış istihbarattan sorumlu CIA örgütü gibi yurtdışında Başbakan'ın izniyle operasyon düzenleyebilecek. MİT'e ait bilgi veya belge yayımlayan medya kuruluşları açısından anayasal bir hak olan basın özgürlüğü ise önemli ölçüde kısıtlanacak ve sadece gazeteciler değil matbaa işçisi dahi hapis cezasıyla karşı karşıya kalacak.

Türkiye'de 30 Mart'taki yerel seçimler nedeniyle 1 Mart'ta tatile girmesi planlanan TBMM gündemine 17 Aralık'ta kamuoyuna yansıyan yolsuzluk ve rüşvet soruşturmaları sonrasında HSYK'nın yapısını sil baştan değiştirecek yasal düzenleme, savcılık yetkilerini sınırlayan yargı paketi ardından sürpriz bir şekilde MİT'e tartışmalı yetkiler tanıyan yasa teklifi, 19 Şubat Çarşamba günü Meclis'e sunuldu. Hükümetin yerel seçimler öncesinde kendi parti grubuna yasalaştırma talimatı verdiği ve 2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Kanunu'nda değişiklikler öngören 15 maddelik yasa teklifi hemen gündeme alındı.

MİT içerisinde hazırlandığı kaydedilen ancak AKP Grubu imzasını taşıyan yasa teklifi, haftasonunda olağanüstü toplantı davetiyle TBMM İçişleri Komisyonu'nda görüşüldü. Cumartesi ve pazar günlerinde tartışmalı görüşmelerin ardından çok kısmi değişikliklerle MİT yasa teklifi, AKP çoğunluğuyla İçişleri Komisyonu'nda kabul edildi. Tekliften ''Milli İstihbarat Koordinasyon Kurulu'' oluşturulmasını öngören 2.madde ise geri çekildi.

Kiminle konuşulduğu, neye tıklandığını MİT bilecek

Teklife göre, hiçbir kurum MİT'ten bilgi belge saklayamayacak. Dolayısıyla Cumhurbaşkanı Abdullah Gül'ün onayladığı internet düzenlemesi kapsamında, artık Türkiye'deki herkese ait internetteki tıklama bilgilerini iki yıl boyunca saklamakla yükümlü olacak Erişim Sağlayıcılar Birliği de MİT'e bilgi vermek zorunda olacak.

Böylece MİT, herkesin hangi siteye girdiği, ne kadar kaldığı, kimlerle iletişime geçtiği gibi bilgileri içeren internet trafik bilgilerini de edinebilecek. Türkiye'de internet ortamını ve iletişim ağını devlet adına düzenlemek ve denetlemekle de sorumlu Telekomüniskasyon İletişim Başkanlığı da bir kamu kurumu olarak MİT'in taleplerini yerine getirecek. Böylece GSM şirketlerince yasa gereği beş yıl boyunca tutulmak zorunda olan kimin kimi aradığı, ne kadar süreyle konuştuğu, kime mesaj çektiği gibi detaylı kayıtlar da TİB aracılığıyla MİT tarafından istenebilecek.

Yargıya MİT’ten sınırlı talep hakkı

MİT, teklife göre, Türk Ceza Kanunu'ndaki ''4. Bölüm: Devlet Güvenliğine Karşı Suçlar'', ''5. Bölüm: Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar'', ''6. Bölüm: Milli Savunmaya Karşı Suçlar'' ve ''7. Bölüm: Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve Casusluk'' bölümlerindeki suçlar hakkında yargıdaki tüm dosyalara erişim hakkına sahip olacak. Dolayısıyla MİT, sadece casusluk suçları değil devlete karşı işlenen suçlar ile darbe, darbe teşebbüsü, örgüt üyeliği gibi suçlardan yürütülen tüm soruşturma ve davalardaki bilgi ve belgelerin örneğini alabilecek. Böylece Ceza Muhakemesi Kanunu'ndaki "hazırlık soruşturmalarının gizliliği" ilkesi MİT'e karşı geçerli olmayacak.

Yine teklife göre, yargı da, TCK'daki aynı bölümlerdeki suçlar hakkında soruşturmalar söz konusu olduğunda MİT'ten bilgi-belge alabilecekti. Ancak hükümet, teklifteki düzenlemeyi önergeyle değiştirdi. Komisyonda, MİT'ten yargı tarafından bilgi-belge istenmesini daha da sınırlayacak şekilde önerge verildi. Böylece MİT'ten, sadece ''devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk'' kapsamında TCK'da tanımlanmış suçlara ilişkin adli soruşturma ve kovuşturmalarda bilgi talep edilebilecek.

Teklifte mevcut haliyle MİT'in yargıdan talep edebileceği dosya kapsamı oldukça geniş tutulmasına karşın yargı tarafından MİT'ten alınabilecek her türlü bilgi-belge sınırlanmış oldu.


Yurtdışında operasyon yetkisi olacak

Teklife göre, MİT, dış güvenlik, terörle mücadele ve milli güvenliğe ilişkin konularda Bakanlar Kurulu tarafından yetkilendirilecek. MİT yurtiçi operasyon yapabildiği gibi yurtdışı operasyonda yapabilecek. Bu durumda MİT’e birçok yeni kadro ve silah alınmasını da gündeme getirebilecek.

MİT'e dokunulmazlık zırhı gelecek

Teklif, MİT personeline dokunulmazlık zırhı da getiriyor. MİT hakkındaki imzasız şikayetler dikkate alınamayacak. Savcılar, MİT “Görev gereği yaptılar” derse, MİT mensuplarına karşı soruşturma açamayacak. MİT Müsteşarı'nı ise sadece Yargıtay yargılayabilecek.

Teklifte “MİT mensupları görevlerini yerine getirirken ceza ve infaz kurumlarındaki tutuklu ve hükümlülerle önceden bilgi vermek suretiyle görüşebilir, görevinin gereği terör örgütleri dahil olmak üzere milli güvenliği tehdit eden bütün yapılarla irtibat kurabilir” hükmü de yer aldı. Böylece MİT’in PKK Lideri Abdullah Öcalan ile tutuklu bulunduğu İmralı'daki görüşmeler ile Oslo'da PKK yöneticileriyle yürütülen müzakereler de yasal güvenceye kavuşmuş olacak.

Basın özgürlüğü sınırını MİT çizecek

Türkiye'de internet ile ilgili yasal düzenlemeyle tartışılan basın özgürlüğü şimdi de MİT yasa teklifiyle tehlike altına giriyor. Teklife göre, MİT belgesi yayınlayan gazeteciler hapis cezasına çarptırılacak. Sadece gazeteci ve sorumlu editör değil, medya patronu ve yayınlama aşamasındaki tüm ilgililer dolayısıyla matbaa işçisi dahi MİT ile ilgili bilgi ve belgelerin yayınlanması durumunda 3 yıldan 9 yıla kadar hapis cezasıyla karşı karşıya gelecek.

MİT söz konusu olduğunda yok sayılacak basın özgürlüğüyle ilgili teklifteki hükümde, İçişleri Komisyonu'nda vazgeçileceği beklentisi de oluşmuştu. Ancak hükümet bu düzenlemeden geri adım atmadı ve sadece çok kısmi değişikliğe gitti. MİT'e ait belge yayınlayanlar için öngörülen hapis cezası 3 yıldan 12 yıla kadar yerine 3 yıldan 9 yıla indirildi.

Atalay: 2473 kişi dinleniyor

Başbakan Yardımcısı Beşir Atalay ise, MİT teklifiyle ilgili görüşmelerde, ilk kez kamuoyuna MİT'in dinlediği kişi sayısını da açıkladı ve 2473 kişiyi dinlediklerini söyledi. Atalay, "Bunu da ilk kez açıklamış oluyorum. MİT, TİB üzerinden mahkeme kararı ile bugün itibariyle 2 bin 473 dinleme kararını uygulamaktadır. Bunun yarıdan fazlası yabancılara yöneliktir" dedi. Atalay'ın verdiği bilgiye göre, MİT her yıl, kamu kurum ve kuruluşlarında gizli bilgiye erişecek şahıslarla ilgili talepler çerçevesinde 250 bin kişi hakkında ise arşiv araştırması ve güvenlik tahkikatı yapıyor.

Bu arada MİT'in 2014 yılı bütçesi de 1 milyar 58 milyon 707 bin lira olarak belirlendi. MİT'in 2013 yılı bütçesi ise 995 milyon 569 bin lira olmuştu. TBMM'den 2014 yılı bütçesi geçerken MİT'in 2015 ve 2016 yılındaki bütçe öngörüleri de belli olmuştu. Buna göre MİT'in 2015 bütçesinin 1 milyar 141 milyon lira, 2016 bütçesinin de 1 milyar 229 milyon lira olması planlanıyor.

Muhalefet: Anayasa'ya aykırı

Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT) yetkilerini 'sınırsız' ve 'yargı denetimi dışı' noktasına taşıyacak teklif, İçişleri Komisyonu'nda iktidar ile muhalefet arasında gergin tartışmalara da neden oldu.

CHP'li Ali Serindağ, "Bu yasa teklifi Anayasa'daki temel hak ve özgürlükleri ilgilendirmektedir öncelikle Anayasa Komisyonu'nda görüşülmelidir. Anayasa'da güvence altına alınmış basın özgürlüğüne de aykırıdır. Yine Anayasa'daki özel hayatın gizliliği ilkesini ihlal eder niteliktedir'' dedi. MHP'li Faruk Bal da, "MİT'e hiç olmadığı kadar operasyonel yetkiler veriliyor.
Her türlü banka ve benzeri belgeleri ulaşma yetkisi veriyor. Anayasa'ya aykırıdır diyoruz" diye konuştu.

Muhalefet vekilleri, Türkiye'de Suriye'deki Baas rejimi gibi istihbarat teşkilatı kontrolünde dolayısıyla da sadece Başbakan Erdoğan'ın uktesinde bir yönetim yaratılacağı yönünde konuşmalar yaptı. Bu tepkilere karşın Başbakan Yardımcısı Beşir Atalay ise, MİT'in sadece 8 bin personeli olduğunu ve bunun bir ordu gibi gösterilemeyeceğini savundu.

MİT'ten ABD örneğiyle yasa savunması

MİT, ayrıca yetkilerini genişletecek yasal düzenlemeye destek verilmesi için dünya örneklerini içeren yazılı bir brifing metni de hazırladı. MİT'in dünyadaki istihbarat örgütlerine tanınmış yetkileri anlatan metninde, en detaylı örnekler ABD'den seçildi. ABD'nin 11 Eylül 2001 günü NewYork ve Washington'a yönelik terör saldırıları ardından hayata geçirdiği Vatanseverlik Kanunu'nun (Patriot Act), MİT'in istediği yetkilere gerekçe gösterildi.

Yorumları göster

XS
SM
MD
LG