Erişilebilirlik

İran'la Anlaşmadan Ekonomik Beklentiler

  • Bernard Shusman

İran ve P5+1 ülkeleri arasında varılan nükleer anlaşmanın tamamlanmasının ardından Amerikan şirketleri bu ülkede yatırım yapma yolları aramaya başladı. New York’taki ticari uzmanlara göre, anlaşmanın ekonomik etkileri ne olabilir?

İran’ın nükleer programına önümüzdeki on yıl boyunca getireceği sert kesintiler karşılığında uluslararası toplum bu ülkeye yaptırımları aşamalı olarak kaldıracak. Ancak İran’a yatırım yapmanın önünde Amerika ve diğer ülkeler için birçok engel bulunuyor.

İran uzmanı Suzanne Dimaggio İran’ın 80 milyonluk nüfusu, eğitimli ve zor beğenen tüketicileriyle Amerikan ürün ve hizmetlerine önemli bir talep potansiyeli olduğunu söylese de, bazı sorunlara dikkati çekiyor:

Yeni Amerika Vakfı'ndan Suzanne Dimaggio, “Büyük Amerikan şirketlerinin İran’da yatırım yapmak için kendilerini rahat hissetmeleri uzun sürecek. Öncelikle İran’ın anlaşmaya uyup uymadığını görmeleri gerek. Ayrıca bu ülkedeki istikrar ortamından emin olmaları gerekiyor” diyor.

İran’da istikrarın sırrı, petrolden geçiyor. İran dünyanın en büyük petrol ve doğal gaz rezervlerinden birine sahip. Ancak yıllardır devam eden ambargolar yüzünden petrol yatakları işlenemedi.

Uzman Dimaggio, “Sonuçta petrol sektörünü rahatlatmak için biraz zamana, ayrıca milyarlarca dolara ihtiyaç var. İran petrol sektörünün en önemli ülkelerinden biri olacak. Bu da Suudi Arabistan gibi ülkeleri kaygılandırıyor. Ayrıca petrol piyasası zaten düşüşte” şeklinde konuşuyor.

Borsa uzmanı Ben Willis, İran petrolü piyasalara indiğinde varil başına ham petrol fiyatlarının 40 dolarda kalacağı tahmininde bulunuyor: “Şu anda piyasalar Total, Exxon ve dünyadaki diğer büyük petrol şirketlerinden alım yaparak tepki gösteriyor. Ancak İran’dan çıkarılan ya da yaptırımlar yüzünden bu ülkeyi terk etmek durumunda kalan uluslararası yatırım bankaları kısmen gözardı ediliyor.”

Yaptırımların derhal kaldırılmayacağına dikkati çeken New York Üniversitesi ekonomi profesörü Paul Watchel, yine de iyimser: “Eğer bu anlaşma İran’ın küresel ekonomiyle bütünleşmesini sağlarsa, dünya ekonomisinde yeni ve büyük bir oyuncu bulacaksınız. Bunun dünya ticaretine yararı olacak. Amerikan sanayi sektörüne, tüketici ürünlerine, uçak sektörüne, petrol yan sektörlerine ve daha birçok sektöre yararı olacak.”

Anlaşmaya en çok İranlılar seviniyor. Gençler uluslararası sosyal medyada daha fazla katılım fırsatı arıyor. Ama asıl soru, İran’da muhafazakar rejimin ekonomisini dünyaya açıp açmayacağı, ekonomik ilişkilerini dünyanın geri kalanına açıp açmayacağında yatıyor.

XS
SM
MD
LG