Erişilebilirlik

Kırgızistan'da İktidar Değişiminin Barışçı Bir Şekilde Gerçekleşmesi İsteniyor


Uzmanlara göre hükümetin biran önce kurulması ve demokratik kurumların güçlendirilmesi Kırgızistan'da karışıklığı önlemenin tek yolu

Kırgızistan, Devlet Başkanı Kurmanbek Bakiyev’i deviren ayaklanmanın ardından geçici hükümet tarafından yönetiliyor. Ülkede şu anda durum sakin. Ancak çok sayıda Kırgız, iktidarın sorunsuz şekilde el değiştirmesi için gereken kurumların biran önce oluşturulmasını istiyor.

Kırgızistan, Sovyetler Birliği’nin çöküşünden sonra ayaklanmayla rejim değişikliği gerçekleşen tek Orta Asya ülkesi. Devlet Başkanı Asker Akayev, 2005’teki ayaklanmadan sonra devrilmişti. Geçtiğimiz günlerde de 80 kişinin öldüğü ayaklanmalardan sonra Devlet Başkanı Kurmanbek Bakiyev görevden uzaklaştırıldı.

Geçici liderler, devlet başkanlarının görevi kötüye kullanmasını engellemek amacıyla anayasada reform istiyor. Geçici hükümetin Başbakan Yardımcısı Almazbek Atambayev Asya’da, özellikle de Kırgızistan’da devlet başkanlarının kendilerini hükümdar ilan etmelerinin gelenek haline geldiğini söylüyor:

“Kırgızistan, parlamenter cumhuriyetle yönetilmeli. Devlet başkanının yetkileri sınırlandırılmalı. Alman anayasası ışığında oluşturulacak bir model ya da Türkiye’deki gibi bir system kurmayı düşünüyoruz.”

Siyaset uzmanı Tamerlan İbragimov, parlamenter sistemde, siyasi partilerin uzlaşma sanatını öğrenmesi gerektiği görüşünde:

“Kırgızistan’da sorun demokrasinin yokluğu değil, demokrasinin ne anlama geldiğinin iyi bilinmemesi. Siyasi kültür, demokrasi geleneği ve süreci, müzakere ve uzlaşma becerisi eksikliği sözkonusu. Bu konular çok önemli.”

Kırgız Devlet Üniversitesi’nden Profesör Murat Suimbayev, parlamenter sistemin siyasi yolsuzlukları arttırmasından kaygı duyuyor:

“Parlamenter sistem, siyasetçilerin sorumsuzluğunu arttırabilir. Bakiyev görevini kötüye kullandığında kimin sorumlu olduğu açıkça belliydi. Ancak parlamento ve yüz siyasetçi yolsuzluk yaptığında kimin sorumlu olduğu açıkça görülmeyecek.”

Tamerlan İbragimov, halkın, ekonominin iyileştirilmesi ve şeffaf hükümet talebinin giderek siyasetçilerin parlamenter sistemde yer edinme arzusuyla birleştiğini söylüyor:

“Liderlerin hepsi şimdiden parlamento seçimlerini düşünüyor. Tek bir lidere ihtiyaç olacağını düşündüklerini sanmıyorum. Bunun yerine seçimi kazanabilmek için siyasi partileri geliştirip güçlendirmeye çalışacaklar.”

Profesör Suimbayev, eski Sovyet devletlerindeki siyasetçilerin çoğunun eski komünist olduğunu ya da halkın iyiliğinden çok, üretimi düşünen eski fabrika müdürlerine benzediğini söylüyor.

“Bu siyasetçiler için ekonomi en önemli konu. Üretim planlarını yerine getirmeyi düşünüyorlar. Siyasetçiler kültür ve medeniyet değerlerinin varlığından habersiz. Bu konuda bilgi edinmek bile istemiyorlar.”

Suimbayev’e göre bu değerler hür ve adil seçimler, hukukun üstünlüğü, insan hakları ve basın özgürlüğü. Profesör, Kırgızistan’da sade vatandaşın da bu değerlerin bilincinde olmadığını söylüyor.

Kırgız halkının göçebelikten beri özgür bir ruha sahip olduğunu kaydeden Suimbayev, bu ruhun bozulmuş bir rejimi yıktığını söylüyor. Kırgızistan’da herkes, ayaklanmada ölenlerin yasını tutarken daha fazla can kaybı olmaması için çalışıyor. Uzmanlar, iktidarın en kısa zamanda dürüst bir hükümete devredilmesinin daha fazla kan dökülmesini önleyeceğini söylüyor.

XS
SM
MD
LG