Erişilebilirlik

'Türkiye’nin, AB Üyesi Olmaması ABD İçin Tehlikeli' - 2002-11-21


Türkiye 3 Kasım seçimi ertesinde demokratik bir dengeye geldi mi? AKP liderleri açıklamalarında defalarca ileri sürdükleri gibi değiştiler mi? Avrupa Birliği ile Amerika’nın yeni hükümetle ile ilişkileri nasıl olacak?

Pennsylvania Üniversitesi Siyasal Bilgiler bölümünde Ortadoğu’daki siyasi gelişmeler üzerine doktorasını tamamlamak üzere olan Steven Cook, Türkiye’nin yeni liderlerinin açıklamalarını olumlu görüyor:

"AKP liderlerinin, ordunun açıklamaları olumlu yönde. Kemalist elit ise şu sıralar fazla ön plana çıkmıyor. Ancak seçim daha 2 hafta önce yapıldı. Hükümet yeni kuruldu. Başlangıçtaki gelişmeler olumlu ancak neler olacağını görmek için beklememiz gerekiyor. Türkiye tarihinde pek çok tekrar yaşandığını görüyoruz."

Cook, Türkiye’de artık demokratik dengelerin kurulduğu şeklinde bir sonuca varmak için henüz erken olduğunu söylüyor ve Adalet ve Kalkınma Partisi’nin temel yapısının değişip değişmediğinin zamanla görüleceğini belirtiyor:

"Erdoğan değişti, Abdullah Gül de zaten her zaman ılımlı bir tutum sergiliyordu. Daha sert tutum sergileyen Saadet Partisi sadece yüzde 2 kadar oy toplayabildi. Merkez sağdan, Doğruyol Partisi ve ANAP’tan pek çok kimse AK Parti için oy verdi. Ancak partinin çekirdek kadrosu ne kadar değişti? Liderlik seviyesindeki kişileri değil de parti için çalışan ya da bürokrasinin çeşitli kademelerindeki kişileri kastediyorum.

Steven Cook, 28 Şubat sürecinin özünde yatanın başörtüsü konusu ya da Ramazan sırasında iş saatlerinin değiştirilmesi değil Refah Partililerin bürokrasi içine yerleştirilmesi olduğuna dikkat çekiyor:

"Aslında bu diğer partilerin yaptığından daha farklı bir şey değil. Ancak ordunun 28 Şubat olayını gerçekleştirmesine neden oldu. Hala geçerli olan kurumsal bir takım yapılanmalar zamanla yine bir çatışmaya neden olabilir. Ordu Türk siyasi sisteminde hala önemli bir güç odağı. Milli Güvenlik Kurulu’nda değişiklikler yapıldı ancak bu kozmetik. Ordunun ülkede düzeni, yani ordunun doğru olduğuna inandığı şekildeki bir düzeni korumak için elinde hala büyük güç var."

AKP’nin bu sistemi kırmak istediğini söyleyen Cook, bu durumda ordu ile AK Parti arasında bir çatışma çıkması olasılığını yüksek görüyor ve bunun da Türkiye’nin AB ile ilişkilerinin önündeki en büyük engel olacağını söylüyor.

Cook, AB’nin, ordunun siyasetteki rolünü bahane ederek Türkiye’yi “Hristiyan klübü” olarak kabul ettikleri birliğe almak istemeyeceğini düşünüyor:

"Avrupa Birliği bir Hristiyan klübü mü yoksa daha kapsayıcı olabilecek mi? Evet, Türkiye’nin geçirilen reformaları uygulaması gerek, ordunun rolü ne olacak, bunlar hala konuşuluyor. Ancak sonunda birliğin sadece Hristiyan ülkelere mi yoksa diğerlerine de açık olup olmayacağına Avrupa karar verecek.

Peki Amerika'nın, Türkiye’nin AB üyeliğini desteklemesi işe yarayacak mı? Cook bunu tahmin etmenin güç olduğunu ancak Türkiye gibi Müslüman bir ülkenin liberal demokratik çizgide ilerlemesinin ABD için önemli olduğunu söylüyor:

"Türkiye’nin, Avrupa Birliği üyesi olmaması halinde Amerika için tehlikeler söz konusu. Türkiye’nin Batı kampından uzaklaşması ve Orta Asya ya da Ortadoğu ile yakınlaşması söz konusu olabilir."

ABD'nin, Türkiye’ye çeşitli açılardan ihtiyacı olduğunu söyleyen Cook, bunlardan biri muhtemel bir Irak operasyonu için destek almak diyor. Pennsylvania Üniversitesi’nden Türkiye gözlemcisi Steven Cook’a göre Irak’ta olabilecek yeni bir savaştan Türkiye’nin nasıl etkileneceği konusunda Washington oldukça hassas.

Cook, Amerikan kamuoyunda da Türkiye’ye destek fikrinin eskiye göre daha çok kabul gördüğünü belirtti:

"Geçenlerde 'Washington Post' gazetesinde bir makale vardı. Gazete Amerika’nın Mısır’a yılda 2 milyar dolardan fazla yardım gönderirken neden bu seviyede bir yardımın, kendini değerli bir müttefik olarak kanıtlamış ve demokratik safta yer almak için gerekenleri yapmaya çabalayan Türkiye’ye verilmediğini soruyordu."

ABD'nin, Türkiye’ye Irak savaşı yüzünden doğabilecek kayıpları konusunda yardımcı olmak için bir mali paket hazırlayacağını söyleyen Cook, bunun Ankara’nın bütün taleplerini karşılayamayabileceğini de kaydetti.

XS
SM
MD
LG