Erişilebilirlik

Duygusal Hafıza Cinslere Göre Değişiyor mu? - 2002-09-18


Neden kadınlar her zaman doğum günlerini, yıldönümlerini, duygusal olayları daha iyi hatırlar? Erkekler neden bu konuda umursamaz göründükleri gerekçesiyle eleştirilir? İki cins arasındaki bu fark beynin işleyişindeki farklılıklardan mı kaynaklanıyor? New York Üniversitesi profesörlerinden Turhan Çanlı’nın Stanford’daki uzman psikiyatrislerle yaptığı araştırmanın sonuçları Amerikan Ulusal Bilim Akademisi tarafından kısa bir süre önce yayınlandı.

New York Üniversitesi profesörlerinden Psikiyatrist Turhan Çamlı, kadınlarla erkekler arasındaki duygusal hafıza farkları üzerindeki sorularımızı yanıtladı.

Kadınlarla erkeklerin beyinleri farklı mı çalışıyor?

TÇ - Evet, öyle anlaşılıyor. Araştırmayı yaparken kadın ve erkek deneklere duygusal önemi olabilecek resimler gösterdik ve üç hafta sonra ne kadarını hatırlayabildiklerini sorduk. Hem kadın hem de erkeklerin duygusal resimleri, genel resimlerden daha iyi hatırladıklarını gördük. Ancak kadın denekler, duygusal anlamı olan resimleri ayrıntılı olarak anımsıyorlardı.

Doktor Çanlı ve arkadaşları iki teoriden yola çıkarak araştırmalarını yürütmüşler. Birincisi kadınların beyninde duygusal görüntüleri anımsaya işlemini hızlandıran yapısal bir farklılık olduğunu düşünmüşler. İkincisi de farklı ortamlarda farklı deneyimlerle yetişen kişilerde bazı görüntülerin daha derin bir iz bırakıyor olması üzerinden gitmişler. Sonunda gerçekten de kadınların beyninde hafızayı harekete geçirme modellerinin erkeklerden farklı olduğu ortaya çıkmış. Doktor Çanlı, deneklere 100 resim gösterdiklerini anlatıyor. Bunlar arasında mezar taşları, ağlayan insanlar kirli tuvaletlerden manzara resimlerine kadar çok çeşitli görüntüler sunulmuş. Peki tepkile ne yönde olmuş?

TÇ - Erkeklerin de hafıza konusunda iyi olduklarını gördük. Ama örneğin bir tabanca resminin kadın denekler üzerinde çok derin bir etki yaptığını ve duygusal hafızayı hızla harekete geçirdiğini anladık. Bunda iki cinsin beyinleri arasında hafıza ve hatırlama sürecinin işleyişi ve biyolojik farklar rol oynadığı gibi, deneklerin sosyal deneyimleri ve öğrenme süreçleri de etki yapmış olabilir.

Psikiyatrist Profesör Turhan Çanlı’ya denekler arasında çocuklar ve gençler olup olmadığını da sorduk.

TÇ - Hayır yoktu. Ama inanıyorum ki bu da ilginç bir araştırma olur. Ergenlik döneminin, hormonal değişikliklerin hafıza üzerinde önemli etkisi olduğunu düşünüyoruz. Belki de ergenlikten önce erkek ve kız çocukları arasında duygusal hafıza açısından bir fark olmayabilir. Bunu da ilerki araştırmalarımızda gözden geçireceğiz.

Depresyon kadınlarda erkeklere oranla daha çok görülüyor. Olayları unutamamak veya çok iyi hatırlamak bunda rol oynuyor mu? Kadınların duygusal hafızasının daha kuvvetli olması, depresyona yol açabilir mi?

TÇ - Negatif formulasyon dediğimiz olay depresyonun başlıca nedenlerinden. Olumsuz olayları fazlaca düşünmek, olumsuz anılar üzerinde çok durmak da bu etkiyi yapıyor olabilir. Yani kadınların duygusal olayları anımsaması, bu konuda hafızalarının kuvvetli olması güzel ama bu ruh sağlıklarının bozulmasına yolaçabilir.

Son yıllarda sağlık alanında kadınlar üzerinde yapılan deneyler yoğunlaştı. Bunun yeni bir politika mı olduğunu da sorduk Profesör Çanlı’ya.

TÇ - Evet. Buna, bilim politikasında son yılların en büyük değişikliği denilebilir. Kadınlarla erkekler arasında biyolojik farklar olduğu anlaşıldığından beri, bu farkları daha iyi anlamak hastalıkların kökenine inmek için araştırmalarda kadınlar da inceleniyor. Neden bazı hastalıklar kadınlarda daha çok görülüyor? Depresyon neden kadınlarda daha yaygın? Bazı hastalıklar erkeklerde neden yok? Bunların yanıtlarını bulmak için yoğun araştırmalar yapılıyor. Bu da çok olumlu bir gelişme.

Peki Profesör Turhan Çanlı, bir psikiyatrist olarak hafıza zayıflığından yakınıyor mu? Doğum günlerini, yıldönümlerini, randevularını kolay mı hatırlıyor? Unuttuğu oluyor mu? Eşiyle bu konuda nasıl anlaşıyor?

TÇ - Hafızam çok zayıf. Herşeyi unutuyorum. Karımla bu gerçeği kabul ettik. Ben herşeyi unuttuğum o da herşeyi hatırladığı için benim hafızam rolünü üstlendi. Herşeyi ona soruyorum.

New York Üniversitesi Profesörlerinden Turhan Çanlı kadınlarla erkekler arasındaki duygusal hafıza farkları üzerindeki sorularımızı yanıtladı.

XS
SM
MD
LG