Erişilebilirlik

Silahsızlanma Görüşmelerinde Zaman Daralıyor

  • Andre de Nesnera

Başkan Barack Obama, 6-8 Temmuz tarihlerinde Moskova’ya yapacağı ziyarette Rusya Devlet Başkanı Dimitri Medvedev’le görüşecek. Ele alınacak konuların başında, Aralık ayında süresi dolacak Stratejik Silah İndirimi Anlaşması’nın yerine geçecek yeni anlaşma yer alıyor.

1 Nisan’da Londra’da bir araya gelen Obama ve Medvedev, START-1’in yerini alacak anlaşma için görüşmelerin yeniden başlamasını kararlaştırmıştı. Barack Obama, 5 Nisan’da Prag’da yaptığı konuşmada bu konuda iyimser bir tablo çizdi. Başkan Obama, iki ülkenin elindeki savaş başlıkları ve nükleer silahları azaltmak için yeni bir stratejik silah indirimi anlaşması konusunda görüşmeler yapılacağını söylemiş, yeni anlaşmanın çizgilerinin net olacağını ve taraflara bağlayıcı hükümler getireceğini söylemişti.

Yürürlükteki START-1 anlaşmasının görüşmeleri 1980’de başlamış, 1991’de de dönemin başkanı baba Bush ve Sovyetler Birliği lideri Mikail Gorbaçov tarafından imzalanmıştı. START-1 ancak 1994’te yürürlüğe konulabildi.

Binden fazla sayfadan oluşan START-1, nükleer silahların azaltılması konusunda tarihin en karmaşık anlaşmalarından biri oldu.

Silah Kontrol Birliği adlı bağımsız bir kuruluşun yöneticisi Daryll Kimball, START-1’in bir kilometre taşı olduğunu söylüyor. “START-1 Sovyetler Birliği’nin ve Soğuk Savaş’ın sonuna denk geldi,” diyen Kimball, tarafların bu anlaşma sayesinde yaklaşık 10 bin nükleer savaş başlığını imha ettiğini, başlık sayısının 6’şar bine indirildiğini kaydetti. Aynı şekilde bu başlıkları taşıyacak füze ve stratejik bombardıman uçağı sayısı iki taraf için de bin 600’e düşürüldü. Taraflar aynı zamanda anlaşma sayesinde, birbirlerine ait nükleer silah depolarında yerinde inceleme yapabiliyor, gerektiğinde füze stokları ve uçuş bilgileri konusunda istihbarat alışverişinde bulunabiliyor.

Obama ve Medvedev, 1 Nisan’daki görüşmenin ardından bir açıklama yayınladı. Açıklamada tarafların yeni anlaşma için birlikte çalışacakları ve silah indiriminin, 2002’de varılan Moskova Anlaşması’nın belirlediğinden daha düşük düzeye çekileceği belirtildi. Moskova Aanlaşması, tarafların savaş başlıklarını, 2012 yılına kadar bin 700 ve 2 bin 200 arasında bir rakama çekmesini öngörüyor.

Kimball, nükleer silahlarda büyük azaltmaya gitmenin çok önemli olduğunu belirtiyor. “Amerika’da 2 bin 200 stratejik savaş başlığı var, Rusya’daysa bu rakam 2 ila 3 bin arasında,” diyen Kimball, bu başlıkların kullanıma hazır tutulduğunu, fırlatılmalarının an meselesi olduğunu kaydediyor.

Eski Dışişleri Bakanlığı yetkililerinden David Kramer, tarafların stratejik nükleer silahlarda indirime gitme konusunda kararlı olduğunun altını çizse de, önemli görüş ayrılığı içinde olduklarını söylüyor. Amerika Alman Marshall Fonu’nda görevli Kramer, görüş ayrılıklarından birinin, sökülen savaş başlıkları ve füzelerin ne yapılacağı konusunda olduğunu belirtiyor. Yani, sökülen savaş başlıkları imha mı edilmeli, yoksa ileride kullanılabileceği düşüncesiyle depolanmalı mı? Bu konuda yoğun tartışmaların yaşandığını söyleyen Kramer, Amerika ve Rusya’nın bu konuda ne kadar ödün vereceğinin bilinmediğini kaydediyor. 2002 Moskova Anlaşması’na göre, tutulması gereken operasyonel başlık için öngörülen asgari rakam, iki ülke için bin 700. Ancak START-1’in yerini alacak yeni anlaşmada bu rakamın bin 500’e, hatta daha da aşağı çekilmesi görüşülüyor.

Bunun dışında, Moskova’nın yeni silah indirimi anlaşması için yapılan görüşmeleri, Amerika’nın Doğu Avrupa’ya yerleştirmek istediği füze savunma sistemine bağlayıp bağlamayacağı da kesin değil. Amerika, iki konu arasında kesinlikle ilişki kurulamayacağını savunuyor.

Üstelik David Kramer’a göre, Rusya’nın yeni stratejik silah indirimi anlaşmasına ihtiyacı, Amerika’dan daha fazla. Kramer, Rusya’nın nükleer silah altyapısının eskidiğini, mevcut düzeyde tutmasının imkansız hale geldiğini söylüyor. İkinci olarak da, yeniden silahlanma yarışı olsa bile, Rusya’nın zaten rekabet etme gücü olmayacak. Bu açıdan iki taraf arasında silahlanma düzeyinin aşağıya çekilmesi, en fazla Rusya’ya yarayacak.

Bununla birlikte uzmanlar, Rus ve Amerikalı görüşmecilerin zamanının daraldığına dikkati çekiyor. START-1 anlaşması 5 Aralık’ta yürürlükten kalkıyor. Ama yeni anlaşmanın Amerikan Senatosu ve Rusya parlamentosunda onaylanması için en geç, Ağustos ayına kadar hazırlanması gerekiyor.

XS
SM
MD
LG