Erişilebilirlik

Irak'ta Sandıklar Kapandı - HABER/ANALİZ


Irak'ın 14 eyaletinde 2005'ten sonra ikinci kez düzenlenen yerel seçimlerde oy kullanma süresi sona erdi. Seçimlerde 14 bin 400 aday 440 koltuk için yarıştı. 2005'te boykota giden Sünniler'in de katıldığı seçimin siyasi dengeleri değiştirmesi bekleniyor. Süleymaniye, Dohuk, Erbil ve Kerkük'te ise yerel seçim yıl sonuna doğru yapılacak.

Saddam Sonrası İkinci Yerel Seçim

ABD önderliğinde 2003'te başlayan işgalin ardından ilk yerel seçim 31 Ocak 2005'te yapıldı. Ancak ilk yerel seçimler öncesindeki Şii-Sünni çatışmaları ülkeyi iç savaşın eşiğine getirmiş, şiddetin gölgesindeki seçimleri Sünni partiler boykot etmişti. Bugünkü yerel seçimler tüm siyasi oluşumlar için büyük önem taşıyor.

Seçim sürecinin olaysız geçmesi için Savunma Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığı'na bağlı güvenlik birimleri üst düzey askerî ve polisiye tedbirler aldı. ABD Başkanı Barack Obama, 142 bin kişilik Amerikan ordusunun hızlı ve sorunsuz şekilde Irak'ı terk etmesini isterken, seçimler sonrasındaki siyasi istikrar ve güvenlik koşulları geri çekilme takvimi açısından etkili olacak.

Yerel seçimlerde 14 eyaletteki 440 sandalye için 14 bin 400'den çok aday yarıştı. Adayların yüzde 27'si kadın.

Yerel seçim, Bölgesel Kürt yönetimi kontrolündeki Erbil, Süleymaniye ve Dohuk kentlerinin yanı sıra Irak'ın en sorunlu kenti Kerkük'te ileriki bir tarihte yapılacak. Kürt yönetimi Süleymaniye, Erbil ve Dohuk'ta yerel seçimleri bölge parlamento seçimleri ile birlikte yapmayı planlıyor. 19 Mayıs'ta bölgesel Kürt Parlamentosu seçimi var. Kerkük'te ise BM ve Irak Parlamentosu'nun oluşturduğu komisyonların çalışmalarının bitmesinin ardından komisyonların Mart sonunda vermesi beklenen rapor dikkate alınıp yerel seçim yapılacak.

2005'teki genel seçimlere güvenlik şartları nedeniyle katılmayan ve yerel seçimleri de boykot eden Sünniler, bu kez sandık başındaydı.

İlk yerel seçimleri boykot kararı Sünni partileri marjinalleştirirken, Musul ve Tıkrit gibi yüzde 60'ı Sünni Arap kentlerin il meclislerinde Sünnileri rahatsız eden bir tablo oluştu. Örneğin Musul İl Meclisi'nin 41 üyeliğinden 34'ü Kürt İttifakı'na gitti. Bu seçimde Sünni partilerin temsil gücünün artmasına kesin gözüyle bakılıyor. Iraklı ve ABD'li yetkililer Sünni partilerin orantılı temsilinin siyasi istikrar için hayatî olduğunda hemfikir.

Irak'ın Sünni Cumhurbaşkanı Yardımcısı Tarık El Haşimi'nin liderliğini yaptığı Irak İslam Partisi, ciddi seçim çalışmaları yaptı. Haşimi ve partilileri, seçmenlere her koşulda oy kullanılması gerektiğini anlattı. Şiiler gibi Sünniler de tek bir ittifak çatısı altında seçimlere girmedi. El Haşimi'nin Sünni bölgelerindeki en büyük rakibi ise Irak Ulusal Uzlaşı Projesi adıyla seçime giren Salim El Mutlak. Haşimi'nin Ramadi, Bağdat, Musul gibi kentlerdeki Sünniler üzerinde ciddi etkinliği var. Saddam'ın memleketi Tıkrit'te ise El Mutlak'ın seçimi önde bitirmesi bekleniyor.

Kürtler'de Sınırlı Beklenti

1992 sonrası, 2000'li yıllara kadar aralarında büyük siyasi çekişmeler, hatta savaşlar yaşayan Irak Cumhurbaşkanı Celal Talabani'nin lideri olduğu Kürdistan Yurtseverler Birliği ve Mesut Barzani'nin lideri olduğu Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) Saddam sonrası kurdukları siyasi ittifakı bozmadan devam ettiriyor. 2005'teki yerel ve genel seçimlere Kürt ittifakı adı altında katılan iki parti, bu seçimde de ittifaklarını sürdürüyor. Ancak Kürt ittifakının bu seçimden beklentisi sınırlı. Kürtlerin, Musul, Diyala, Tıkrit ve Bağdat'ta il meclislerine sınırlı sayıda meclis üyesi göndermesi bekleniyor. Kürtler açısından bu seçim önemli zira ortaya çıkacak siyasi tabloya göre, Kürtler de 2009 siyasi yol haritalarını belirleyecek. Kürtler son bir yıldır Başbakan Nuri Maliki ile ciddi sıkıntılar yaşıyor. Kürtler özellikle Maliki'nin merkeziyetçi tavrı, Kerkük sorunu karşısındaki tutumu ve petrol yasasıyla ilgili kaygılar taşıyor. Kürtler, genel seçime de sıkı hazırlanmak istiyor.

Türkmenler Yine Dağınık

2005'teki yerel ve genel seçimlerde dağınık bir siyasi görüntü sergileyen Türkmenler, yerel seçimler öncesinde de dağınık bir görüntü sergiliyor. Türkmenlerin yaşadığı, Musul, Tıkrit, Diyala, Bağdat gibi bölgelerde ağırlıklı olarak Şii partileri desteklemesi bekleniyor. Türkmen nüfusunun en yoğun olduğu Musul'un Telafer ilçesinde 400 bini aşkın Türkmen var. Türkmen seçmenlerin çoğunluğunun Şii olması Şii partileri için bir avantaj olarak görülüyor.

Türkmen partilerinin bir kısmı Şii siyasi hareketi içinde. Bir kısmı El Haşimi ile hareket ederken bir kısmı Kürt İttifakı ile yerel seçime giriyor. Hiçbir ittifak içinde yer almayan Irak Türkmen Cephesi'nin (ITC) seçimde ciddi başarı sağlaması beklenmiyor. ITC'nin Musul'da iki, Tıkrit'te bir veya iki, Diyala'da ise iki sandalye kazanabileceği öngörülüyor. Hiçbir ittifaka katılmadan Türkmenler adına seçimlere giren Irak Türkmen Adalet Partisi'nin ise Musul ve Tıkrit'te ikişer üye kazanması bekleniyor.

Anketler, Maliki'yi Önde Gösterdi

Geçen hafta altı şirketin yaptığı anketlere göre, ülke genelinde Maliki'nin Dava Partisi birinciydi. El Hakim'in partisi Irak Yüksek İslam Konseyi de ikinci sırada yer aldı anketlerde. El Haşimi'nin Irak İslam Partisi üçüncü, Ayad Allavi'nin partisi Irak Listesi ise dördüncü sırada yer aldı. El Mutlak ve Kürt İttifakı'nın beşinciliği paylaştığı anketlerde ITC dokuzuncu sıradaydı.

İl İl Siyasi Tablo:

Bağdat: Savaşın ardından Bağdat'ın nüfusunun yüzde 50'den fazlasını Şiiler oluşturdu. Ancak kentin en az yüzde 35'inin Sünnilerden oluştuğu tahmin ediliyor. Bağdat'ta Şii kökenli Kürtler de var. Feyli Kürtleri olarak adlandırılan Kürtler, seçimde büyük ölçüde Şii partileri ile hareket ediyor. Bu durumda Bağdat'ta Şiiler avantajlı.

Selahattin (Tıkrit): Kent merkezi ağırlıkla Sünnilerden oluşuyor. Tıkrit'i sonradan eyalet yapan Saddam, Kerkük ve diğer kentlere bağlı Şii ağırlıklı bazı ilçeleri Tıkrit'e bağlamıştı. Bu yüzden oy dağılımı Şii ve Sünniler arasında eşit.

Diyala (Bakuba):
Diyala, Sünni, Şii ve Kürtlerin bir arada yaşadığı bir kent. Sünni ve Şiiler kent merkezinde eşit durumdayken, Hanekin bölgesinde Kürtler de ciddi ağırlık oluşturuyor. Ancak Hanekin'deki Kürtlerin büyük bölümü Feyli Kürdü. Yani Diyala'da Şiilerin daha avantajlı olacağı tahmin ediliyor.

Vasit (Kut):
Kut'ta nüfusun yüzde 60'ını Şiiler oluşturduğundan Şiiler daha avantajlı görülüyor.

Maysan (Amara): Kentteki Şiiler nüfusun yüzde 80'ini oluşturuyor. Siyasi gözlemciler, yüzde 20'lik dilimdeki Sünnilerin Amara'daki Şii baskısı, belirsizlik ve en önemlisi de sonradan Şiilerle problem yaşamamak için Şii partilerini destekleyebileceğini belirtiyor. Bu durumda Amara'da Şiilerin ezici bir üstünlüğü söz konusu.

Basra: Şiiler, Irak'ın denizle buluştuğu tek liman kenti ve ticari merkez olan Basra'ya kale gözü ile bakıyor. Zira kentin yüzde 80'i Şii. Azınlıktaki Sünnilerin, Şii partilerine olmasa da laik siyasi çizgi izleyen Allavi'ye oy vermesi bekleniyor. Ama Allavi'nin oy oranının Şiilerin oy oranının çok gerisinde kalacağı belirtiliyor.

Zi Kar (Nasiriye): Kentin yüzde 80'i Şii. Sünnilerin Amara'daki gibi Nasiriye'de de aynı nedenlerle Şiileri destekleyebileceği belirtiliyor.

Mutanna (Samava): Kent, Şiiler ve Sünniler için önemli zira nüfus oranı birbirine çok yakın. Sünniler Samava'da etkin olmak istiyor.

Kadisiye (Divaniye): Nüfusun yüzde 60'ı Şii, yüzde 40'ı Sünni. Seçimin en çekişmeli yerlerinden biri .

Babil (Hilla): Nüfusun yüzde 60'ı Şii, yüzde 40'ı Sünni. Sünniler Bağdat'a yakın durumdaki Hilla'da seçimlerde etkin olma gayretinde.

Kerbela: Kerbela, tarihsel açıdan Şiiler için büyük anlam ifade ediyor. Kerbela Şiilerin kalesi olarak biliniyor.

Necef: Necef Şiilerin ikinci kalesi ve ruhanî lider Ayetullah Seyit Ali Sistani burada oturuyor.

Anbar (Ramadi): Ramadi, ABD'nin Felluce baskını ile hatırlanıyor. Ramadi'nin yüzde 90'ı Sünni. 2005'teki Sünni boykotu nedeniyle yüzde 10'luk Şii nüfus yerel yönetime hâkim olmuştu.

Ninova (Musul): Musul, seçimlerin en renkli bölgesi. Sünniler, Şiiler, Türkmenler, Şii Türkmenler, Kürtler, Yezidiler, Şebekler, Asuriler, Asurkildaniler, Ermeniler gibi birçok etnik kökenin yaşadığı bölgede propagandalar etnik kimlikler üzerinden yapıldı. Sünni Araplar, nüfusun yüzde 65'ini oluşturuyor. Sünni boykotu nedeniyle Musul'un yönetimi Kürt ve Şiilerin kontrolüne geçmişti. Sünniler Musul'da bu kez kazanmak istiyor. En büyük ilçe Telafer'de 400 bine yakın Türkmen yaşıyor. Ama Türkmenlerin yüzde 55'i Şii. Telafer ve Musul özelinde Şii Türkmenler'in tavrı, Türkmenler'in Irak genelinde ve Musul'daki siyasi yol haritasını bir ölçüde belirleyecek. Geçen hafta Musul'a giden Barzani de Kürtler dışındaki halkların desteğini almak istiyor. Musul'daki tüm Kürtlerin Kürt ittifakını desteklemesi beklenmiyor. Zira Saddam devrinden beri KDP ile sorunlu aşiretler var. Bu nedenle bazı Kürt grupları merkeze yakın partilere oy verebilir. Bunun dışında Kürt ittifakında olmayan İslami Kürt partilerinin de Musul'da ciddi seçim çalışmaları var.

Dohuk: Irak'ta Bahtini, Sorani ve Havramani ve Şii kökenli Feyli Kürtleri yaşıyor. Bahtini Kürtler'inin ağırlıklı olduğu ve KDP yani Barzani'nin kalesi durumundaki kent.

Erbil: Erbil, Sorani Kürtleri, Türkmenler ve az bir oranla da Hıristiyanların yaşadığı bir kent. Şu anda Kürt yönetiminin merkezi konumunda.

Süleymaniye: Kentte, Sorani ve Havramani Kürtleri yaşıyor. Kürt nüfusunun ağırlıklı olduğu bir bölge. Talabani'nin başkanı olduğu KYB'nin kalesi.


Şiiler Bu Kez ittifak Kurmadı

2005'teki yerel seçime ittifak kurarak giren Şii partileri, bu seçimde dağınık durumdaydı. 2006'da başbakanlığa gelen Maliki'nin zayıf ve geçici bir aktör olması bekleniyordu. Ancak ABD ile imzalanan güvenlik anlaşması ve merkezi hükümeti güçlendirme çabaları Maliki'yi Irak'taki bazı çevreler nezdinde güçlü bir lider konumuna getirdi. Maliki'nin Dava Partisi, merkeziyetçi siyaseti ile Türkmenler ve bazı Sünni Arap aşiretlerin de sempatisini kazandı. Bu açıdan bakıldığında yerel seçim Aralık'taki genel seçim öncesinde, Maliki için bir sınav niteliğinde. Maliki'nin Şii seçmenlerin yoğun olduğu bölgelerdeki en büyük rakibinin, Abdülaziz El Hakim liderliğindeki Irak Yüksek İslam Konseyi olması bekleniyordu. Zira El Hakim, Maliki'nin merkeziyetçi siyasetini eleştiriyor ve güneyde bir veya iki Şii federal bölgenin kurulmasını istiyor. El Hekim, Maliki karşıtı politikalarda Kürt yönetimine yakın durmaya özen gösteriyor. El Hakim yanlıları, genel seçim sonrasında Başbakanlığı almak hedefliyor. Yerel seçim bu sebeple El Hakim için de test niteliğinde. El Hakim, Şii Türkmenlerle de irtibatta. Şii Türkmenlerin El Vefa hareketi, El Hakim ile seçime giriyor. El Hakim böylece Musul'a bağlı Telafer ve Tıkrit'e bağlı Şii Türkmenlerin oluşturduğu bölgelerden de oy toplamayı hedefliyor.

Iraklı Şii radikaller için önemli bir isim olan Mukteda El Sadr'ın da seçimlerde, yeni kurulan 'Risaleyun' partisini desteklemesi bekleniyor. Maliki ve ABD ordusunun Sadr'a bağlı Mehdi Ordusu'nun gücünü kırma girişimleri gerçekleşmiş gibi görünüyor. Siyasi çevreler, Mehdi Ordusu'nun eskisi gibi terör eylemlerine girişemediğine dikkat çekiyor.

Eski Başbakan İbrahim Caferi de yeni kurduğu İslami reform hareketi ile seçime giriyor. Caferi iddialı olduklarına inanıyor. Ancak Şii seçmenler nezdinde, Maliki ve El Hakim kadar oy toplaması beklenmiyor.

Şii kökenli Eski Başbakan Ayad Allavi ve partisi Irak Listesi de yerel seçimlerde iddialıydı. Allavi, Şii kökenli olmasına rağmen, Irak'taki laik siyasi çizgiyi temsil eden bir aktör. Allavi, laik çizgisi ile Şiiler'in dışına Sünniler'den ve Türkmenler'den de oy almayı hedefledi.



XS
SM
MD
LG